278 OVER HET ONTSTAAN EN DE GEOLOGISCHE GESCHIEDENIS 



limburgsclie krijtplateau). Gedurende de laatste tien jaar had ik 

 gelegenheid die streek nader te onderzoeken en bevond, dat 

 kilometers ver de samenstelling van den bodem in dat vennen- 

 gebied gelijk blijft. De gemiddelde, uit vele ingravingen voor 

 slooten berekende onderlinge afstand der keien van meer dan 

 4 C.M. grootste lengteafmeting (de grootste, kunnen enkele deci- 

 meters bereiken ; gen kwartsiet woog 22.7 K.G.) is 2.5 tot 3 M. 

 Op enkele plaatsen vindt men bepaald ophoopingen. Zulk een 

 dichte uitstrooiing van keien in fijn zand is wel niet anders te 

 verklaren dan door ijstransport. Andere verschijnselen bevestigen 

 dit. In het profiel vertoont namelijk de bedoelde zone, waarin de 

 keien gelegen zijn, waar ook zij eene, hoewel onregelmatige ge- 

 laagdheid bezit, algemeen verbuigingen of kronkels en de door- 

 loopend duidelijk gestratificeerde bruine leemachtige laag daaron- 

 der, welke de regen scherp van de keienvoerende fijnzandige zone 

 in het profiel afscheidt, menigvuldige rechtopstaande of scheeve 

 scheuren en breede gapingen, waar dan het grovere witte zand van 

 den bovengrond is ingedrongen ; ook wel heeft dit laatste brokken 

 van het gelaagde afgerukt en scheef gedrukt of naar boven ver- 

 plaatst. Dit zijn welbekende verschijnselen van ijsdruk, zooals zij,, 

 op veel grooter schaal, in de noordelijke helft van ons land^ 

 welke het landijs schuivend bedekt heeft, worden waargenomen. 



Zware ijsschotsen en ijsmassa's moeten dus ook op de jongste 

 zanddelta nog altijd talrijk aan den grond geraakt zijn. Wel 

 vervoerden zij slechts zelden en weinig keien en dan juist bij de 

 geringe stroomsnelheid, waarin het eenigszins leemhoudend fijn 

 zand tot afzetting gekomen is. 



De daaronder gelegen leemachtige laag heeft hare donker- 

 bruine kleur te danken aan een hoog ijzergehalte. De zwarte 

 kleur der laagvoegjes dezer scherp gestratificeerde afzetting 

 wordt veroorzaakt door mangaanoxyde. Mangaanconcreties wor- 

 den ook veel in secundair ontkalkte loss van Zuid-Limburg 

 aangetroffen en men weet, dat waar ijzer- en mangaanoplossin- 

 gen, bij aanwezigheid van voldoende hoeveelheden lucht, in den 

 bodem met koolzure kalk in aanraking komen, niet slechts het 

 ijzer, doch ook het mangaan wordt neergeslagen. Het is daarom 

 volstrekt niet onwaarschijnlijk, dat de bruine leemachtige, thans 

 mangaanhoudende laag oorspronkelijk zeer kalkrijk geweest is 

 en als afspoelingsproduct der Zuidlimburgsche loss in het op 



