ONTSTAAN EN GESCHIEDENIS VAN VENNEN, VENEN EN ZEEDUINEN. 267 



Toch staat het v^st, dat de Maas, in lang verleden tijd, den 

 rand van het dal in het krijtplateau ver heeft overschreden en 

 op het hoogterras, d.w.z. over het plateau stroomde. Niet, dat de 

 rivier toen ook de geheele dalgleuf vervulde ; de zooeven aan- 

 geduide terrassen bewijzen, dat eerst na die grootste breedte 

 geleidelijk het dal dieper is geworden, maar ook telkens minder 

 breed. 



Inderdaad begon, in die oudste phase van de Maas, bij Eysden 

 hare delta, en deze verbreedde zich van daar noordwaarts en 

 oostwaarts over het grootste deel van Limburg en westwaarts 

 ver in Noord-Brabant en de Belgische Kempen. Wij kunnen 

 dat met zekerheid beoordeelen uit hare afzettingen. In het Zuiden 

 van Limburg treffen wij op het krijtplateau afzettingen van de 

 oudste phase van de Maas aan, vooral grind, welks hoofdbe- 

 standdeelen, blijkens den aard der gesteenten, slechts kunnen 

 komen uit het stroomgebied van den bovenloop der Maas, uit 

 de Ardennen vooral. Het massief van de Ardennen is het ook 

 hoofdzakelijk, dat het materiaal geleverd heeft voor den diluvialen 

 bodem van de oostelijke helft van Brabant en het noordelijk 

 gedeelte van Limburg, waarin de vennen gelegen zijn en de 

 venen van de Peel. 



Alleen van de hardste deelen der rotsen van de Ardennen 

 (vooral kwartsieten en gangkwarts uit de zandsteenen, een enkel 

 zeer hard conglomeraat e.d.) en vuursteen uit het tufkrijtgebergte 

 van Zuid-Limburg kunnen die hoofdbestanddeelen van het 

 Maas-grind : kwartsieten van verschillende soort, witte kwarts, 

 een hard, bont conglomeraat, vuursteen en enkele andere, af- 

 komstig zijn. Door den stroom werden deze niet geheel fijn te 

 maken of op te lossen deelen tot rolsteenen geslepen en dan als 

 grind opgehoopt of wel als afzonderlijke keien en keitjes in het 

 zand, dat als hoofdproduct der verweering en afschuring van den 

 gebergteromp der Ardennen werd medegevoerd, op bedoeld 

 plateau neergelegd. 



Een ander bewijs, dat inderdaad de Maas eenmaal over het 

 Zuidlimburgsche krijtplateau stroomde leveren ons de „aardpijpen'' 

 of „geologische orgelpijpen" van den Sint-Pietersberg. Dat zijn 

 mBest rechtstandige, buisvormige, onder gesloten holten in het 

 tufkrijt, die bij de grotvormige excavatie van den berg, de 

 vorming van steengroeven ter verkrijging van bouwsteen, 



