282 OVER HET ONTSTAAN EN DE GEOLOGISCHE GESCHIEDENIS 



kommen, die als Pfuhle of Sölle bij honderden in de Noordduit- 

 sche laagvlakte verspreid liggen. De Duitschc geologen zijn het 

 er nu wel over eens, deze kommen alle als onder direkte mede- 

 werking van het ijs of zijn smeltwateren ontstaan te beschouwen 

 en vele als ontstaan door het smelten van in het zand bedolven 

 stukken „dood ijs", welke zich van de landijsmassa, bij haar 

 terugtrekken, hadden afgescheiden. Betrekkelijk veel talrijker dan 

 deze incidenteel afgescheiden ijsstukkon zullen nu ontwijfelbaar, 

 in den laatsten zuidelijken ijstijd, geweest zijn de schotsen en 

 vlotten van het drijfijs op de delta van de Maas. De verklaring 

 van het ontstaan der venkommen uit aan den grond geraakte 

 ijsschotsen en -vlotten heeft dan nog wel meer recht van bestaan 

 dan de bedoelde interpretatie van de Sölle. 



Wanneer namelijk ook over de geheele delta het water in vele, 

 telkens verlegde takken zich heeft uitgebreid, kan toch worden 

 aangenomen, dat in sommige standvastige, breede en diepe geulen 

 de meeste met zand beladen en onbelaste ijsschotsen en -vlotten 

 afdreven, zich ophoopten en vastraakten. Het laat zich dan 

 denken, dat aldus en door zand, dat de stroom achter deze ijs- 

 hindernissen moest afzetten — waardoor de heuvels beneden- 

 strooms of aan de „lijzijde" van de vennen gevonden wor- 

 den — , vele van die oude geulen over het grootste deel harer 

 breedte met ijs en zand, plaatselijk zelfs hoog boven de delta- 

 vlakte, opgevuld werden of wel geheel verstopt raakten. Hier- 

 mede waren dan de voorwaarden gegeven voor het ontstaan 

 van venkommen, op analoge wijze als Sölle in het diluvium van 

 Noord-Duitschland, en van hen vergezellende heuvels, zoo 

 omtrent als in den benedenloop van Siberische rivieren, van de 

 Yoekon in Alaska en van de Sint-Laurens in Canada nog tel- 

 kenjare geweldige zandophoopingen ontstaan. Ter verklaring 

 van de evenwijdigheid der vennenscharen met tegenwoordige 

 rivieren en beken, zij herinnerd aan de telkens waargenomen 

 vorming van een of twee zijdelingsche waterloopen aan de Sint- 

 Laurens en Siberische rivieren, waar ijsdammen het bij inge- 

 treden zachter weersgesteldheid afkomende water dwingen nieuwe 

 uitwegen te zoeken. In andere gevallen zijn vennenrijen als 

 overblijfselen van gelijktijdige })arallele takken te beschouwen. 



Aan het einde van dien laatsten pluvioglacialen tijd moeten 

 aldus de wateren op de delta zich weder in ])e])aalde, voor een 



