288 OVER HET ONTSTAAN EN DE GEOLOGISCHE GESCHIEDENIS 



genaamd Ancylus-ü^d^erk, toen de Oostzee in den toestand van 

 een groot, afgesloten zoetwatermeer verkeerde en in Scandinavië 

 nog over een niet onaanzienlijk oppervlak zich landijs uitstrekte. 

 Neemt men dit laatste aan, dan wordt het begrijpelijk hoe die 

 terrestrische toestand door een limnische vervangen werd : De 

 van den Atlantischen Oceaan komende regenbrengende lucht- 

 wervels konden namelijk, gedurende het afsmelten van dat ijs, 

 allengs meer de tegenwoordige noordelijke banen volgen, en er 

 moet dan een tijd geweest zijn, dat die regenbrengende depressies 

 meer dan tegenwoordig over Nederland en Noord-Daitschland 

 hun weg namen. Dit kan vele droge kommen in het vennengebied 

 tot meertjes gemaakt hebben, waarin het limnisch veen, de darg, 

 zich vormde. Als de groote vochtigheid van het klimaat dan weder 

 voorbij ging, ontwikkelde zich eerst telmatisch- of moerasveen en 

 toen dit zijn hoogtegrens bereikt had, doordien de moerasplanten 

 door de^ dikke veenlaag belemmerd werden, hun levenselement 

 het bodemwater te bereiken, het semiterrestrisch sphagnetum of 

 mos veen, plaatselijk wel voorafgegaan door boom vegetatie. Waar- 

 schijnlijk was in Noord-Duitschland de atmospherische water- 

 voorziening van het ouder sphagnetum iets minder gunstig dan 

 in de Peel, waardoor aldaar de veenmosvegetatie meer afhankelijk 

 van het grondwater was en bij het omhoog groeien zich eindelijk 

 veelal een „Grenztorf"- vegetatie ontwikkelde, met veel wollegras 

 en heideplanten, in de Peel niet. 



De scherpe onderscheiding van dit sphagnum-veen in een oudere 

 en een jongere laag, het zwart- en het grauwveen, is geographisch 

 beperkt tot Nederland, Denemarken en een groot deel van Noord- 

 Duitschland. In de venen van het meest oostelijk gedeelte van 

 Duitschland ontbreekt, gelijk elders in Europa, zulk een scheiding. 

 Het door de klassieke beschrijving van Webër bekend geworden 

 veen van Augstumal in de Memel-delta behoort, chronologisch, 

 geheel tot het bovenste sphagnetum. Andere venen zijn veel ouder, 

 maar het scherp en regelmatig onderscheid van een jongere en 

 een oudere laag komt buiten het bedoelde gebied niet voor. 



Het Hgt voor de hand, de oorzaak van deze geographische be- 

 perking ook in een geographisch beperkte verandering van het 

 klimaat te zoeken, die alsdan zeker meer dan tweeduizend jaar 

 geleden heeft plaats gehad en waardoor de tegenwoordige toestand 

 ontstaan is. 



