VAN VENNEN, VENEN EN ZEEDUINEN. 291 



ijzerarm, is het zand aldaar ook op groote diepte onder de duinen, 

 en tevens veel kalk- (schelpen-) armer dan de zuidelijke duinen. 



Deze rusten, in hun geheele breedte, op strandzand met schel- 

 pen, en daar de jongste diluviale laag vele meters dieper dan 

 deze basis der duinen gelegen is, dateeren zij van geruimen tijd 

 na het diluvium. Eenig oordeel omtrent het tijdstip van het 

 begin hunner vorming kunnen wij verkrijgen uit de beschou- 

 wing van bedoeld strandvlak. Dat dit ter breedte van wel 5 K.M. 

 nooit te gelijker tijd strand kan zijn geweest blijkt vooral ook 

 uit de afhelling, die het niet zeewaarts, doch landwaarts ver- 

 toont. Uit honderden boringen en ingravingen kon worden vast- 

 gesteld, dat die helling een bedrag van 3 tot 4 meter bereikt; 

 zooveel lager liggen de hoogste schelpenbanken onder de duinen 

 aan de landzijde dan nabij de zee. Men kan dat verschil in 

 hoogteligging niet wel anders verklaren, dan door aan te nemen 

 dat de duinvorming aan de landzijde begonnen is en zich zee- 

 waarts heeft voortgezet, terwijl te gelijker tijd de bodem daalde. 

 Onder de oudste duinen moet dan het strand zooveel verzakt 

 zijn als sedert hunne vorming de bodem gedaald is. 



Naar de peilschaalonderzoekingen van Ramaer kan, als men 

 daarbij in aanmerking neemt de door periodieke klimatologische 

 oorzaken teweeggebrachte veranderingen van het zeeniveau, de 

 daling van den bodem in de duinstreek op circa 10 c.M. per 

 eeuw oresteld worden. Voor den ouderdom der duinen vindt men 

 aldus drie- tot vierduizend jaar. Evenals de voor den ouderdom 

 van het grauwveen berekende tijdsduur is ook deze, naar den aard 

 der gegevens, slechts als een benaderende schatting te beschouwen. 

 Aan de gevonden overeenstemming kan intusschen wel beteekenis 

 worden toegekend, indien er verband blijkt te bestaan tusschen 

 het begin der grauw veen vorming en het begin der duinvorming. 



Dit verband nu bestaat, naar ik meen, werkelijk. Hadden 

 getij denstroomen uit het Noorden, van bezuiden Texel's vaste 

 diluviale kern en van Texel zich langs verderen diluvialen grond- 

 slag in den naar buiten afgeronden boog der tegenwoordige eilan- 

 den voortzettend, reeds veel vroeger de tuitte duinen opgebouwd, 

 zoo begon eerst drie- of vierduizend jaar geleden een plotselinge 

 afdamming van het zuideHjk deel der oude stille zeebocht, die 

 gedurende zeer langen tijd de plaats had ingenomen van het 

 tegenwoordige Nederlandsche laagland en de Zuiderzee. De ge- 



