296 SPINOZA EN MOLIÈRE. 



Zoo trekken wij onze conclusie. 



In het gelijktijdige verschijnen van Tradaat en Comedie zien 

 wij een voorgevoel van een tijd van geestelijke reactie; zij komt 

 nader in de jaren na 1670, in 1680 is zij reeds doorgebroken. 

 In Holland gaat zij gepaard met strenge kerkelijke censuur en 

 onderdrukking van vrije gedachte, in Frankrijk met de niet 

 meer verafiiggende terugroeping van het edict van Nantes en de 

 dragonnades. 



Analogieën als tusschen tradaat en comedie bewijzen de alge- 

 meenheid van de gedachtengolven die over West-Europa gaan. 



