DE OUDE ATHENERS EN WIJ. 309 



in grootestadslucht, veelszins naar hedendaagschen trant. 



Tot nog toe noemde ik enkel kleinigheden, kenmerkend, wel 

 is waar, maar die alleen de oppervlakte van het leven rimpelden ; 

 nopens hetgeen er in de diepte omging, gaven zij weinig of 

 niets te vermoeden. Laat ons nu ook eens naar de diepte afsteken 

 en een paar teekenende nieuwigheden op het stuk van recht en 

 zeden aanroeren. Om te beginnen met een tweetal grepen uit 

 het familieleven. Gij herinnert u wat ik zooeven opmerkte over 

 de ontwikkeling, die de daar aanwezige verhoudingen doorleefden 

 in het voorafgaande tijdperk. Het veldwinnend woekerbedrijf, 

 zoo sprak ik, kweekte in de harten der jonkers een ongemoede- 

 lijken geest van zaken doen, eene stemming, eene gezindheid, 

 die ook op de verhoudingen binnenshuis tot vrouw en kroost 

 en knechten een stempel drukte van hard, inhalig meesterschap. 

 Die dingen alweer werden in de jaren, waarover wij thans 

 handelen, geheel anders. Wel nauwelijks iemand onder ons, die 

 somtijds vergelijkingen kon maken van het huislijk leven — nu 

 en een 75, 50 jaar geleden, of hij is daarbij, hetzij dan pijnlijk 

 of aangenaam, getroffen door de tegenstelling tusschen — destijds — 

 de straife saamhoorigheid van het gezin onder gestreng huis- 

 vaderlijk gezag, en — thans — de veelvuldige ontrafeling van 

 den éenheidsband, het voormalige gezag veelal de teugels vierend 

 aan eene vrijgevochten bende, waar ieder doet wat goed is in 

 zijne oogen. Nu dan, een dergelijk contrast vertoont ons ook 

 weer de Atheensche wereld van voor en van na (laat ons 

 zeggen) 450. 



Niet, alsof er de ontbinding van het huisgezin geheel onge- 

 hinderd haar loop nam. Bijzondere gebruiken, overgebleven uit 

 Attika's verleden, niet in de laatste plaats de sterke behoud- 

 zucht der schare, zij handhaafden hardnekkig een ouden regel, 

 die de overheid inscherpte, voor de instandhouding althans der 

 adellijke „dynastieën" naar vermogen zorg te dragen. In de lijn 

 dier staatswijsheid lag het dan tevens, dat de rechtstoestand van 

 vrouwen en dochters gedurende de anderhalve eeuw, waarin te 

 Athenae de verlichting veld won, van toenemende achting voor 

 de vrijheid der „sekse" ons teekenen, sporen zoo goed als niet 

 geeft te zien. De echtgenoote, het meisje in den „galanten" 

 riddertijd, dien ons de oude Homeros schetst, was er beter aan 

 toe, werd meer in waarde gehouden, dan in de dagen van wijs- 



