INLEIDING. 



warmte en meer gloed dit onderwerp kunnen behandelen; waar 

 Greshoff een levensbeschrijving gaf, daar stond de levende 

 persoon voor ons, daar gevoelden wij mee met Kuhl en 

 Van Hasselt hun gewaarwordingen in onherbergzame streken 

 van Preanger en Banten, daar werden wij doordrongen van 

 het edele en bewonderenswaardige in een persoonlijkheid als 



NiCOLAAS WiTSEN. 



Het evenwicht tusschen de twee elkaar steeds tegenwerkende 

 krachten: volledigheid en beknoptheid, is een in hooge mate 

 wankelbaar evenwicht; de minste uitwijking kan het verstoren. 

 Ik heb in de volgende bladzijden getracht, het zoo goed mogelijk 

 door alle tijden heen te bewaren; ongetwijfeld zal door menig 

 ander hier en daar, vooral in de nieuwere geschiedenis, een 

 eenigszins andere opvatting hieromtrent gehuldigd worden ; indi- 

 vidueele waardeering van feiten en personen is hierbij een 

 doorslaggevende factor. 



Een uitvoerige verdediging van de stofverdeeling te geven, 

 lijkt mij te dezer plaatse overbodig en ongewenscht. Slechts 

 enkele punten wil ik hier kort toelichten. 



In de eerste plaats werd als aanvangsjaar door mij gekozen 

 het begin der zeventiende eeuw ; dit neemt niet weg, dat ook 

 in de zestiende eeuw door de Houtmans, door Huvgen van 

 Linschoten, wiens „Itinerario, Voyage ofte schipvaert . . . naar 

 Oost- ofte Poortugaels Indien", door de Linschoten vereeniging 

 thans in ruimer kring bekend is, belangrijke astronomische en 

 cartographische arbeid verricht werd, maar toch kunnen wij dit 

 niet tot het systematisch natuuronderzoek rekenen. 



Tot 1850, het jaar waarin de kwijnende Indische Natuur- 

 kundige Commissie ontbonden werd, leek een chronologisch 

 algemeen overzicht het meest gewenscht ; tot dat jaar vormden 

 alle natuurwetenschappen in zekeren zin één geheel, terwijl in 

 de tweede helft van de negentiende eeuw ieder der verschillende 



