DE NATUURKUNDIGE COMMISSIE. 



wiens onderzoek wel niet speciaal voor Indië van belang ge- 

 weest is, maar wiens in Soerabaya gedane ontdekking een zoo 

 belangrijk gevolg gehad heeft, dat ze hier niet vergeten mag 

 worden : Julius Robert Mayer, die volgens Ostwald ') „zu den 

 Forschern zu rechnen ist. deren ganzes Leben der Durchführung 

 eines einzigen groszen Gedankens gewidmet bleibt". Mayer 

 was 25 Nov. 1814 te Heilbronn geboren, bezocht een Seminarium 

 en de Universiteit Tübingen, om medicijnen te gaan studeeren, 

 en werd na afloop van zijn studietijd scheepsdokter op de 

 Hollandsche driemaster „Java''. Reeds onderweg had hem de 

 opmerking van een ouden stuurman, dat de zee na hevige 

 stormen steeds aanzienlijk warmer was dan tevoren, belang 

 ingeboezemd, en toen nu Mayer tijdens zijn verblijf te Soerabaya 

 (4 Juli — 27 Sept, 1840) verschillende matrozen een aderlating 

 deed ondergaan, bemerkte hij dat Europeanenbloed in de tropen 

 een veel lichtere kleur heeft, dan in Noordelijke streken ; ook 

 vond hij hiervoor spoedig de verklaring, dat de hooge tempera- 

 tuur in deze omgeving veel minder warmteproductie, en dus 

 veel minder oxydatie in het lichaam noodig maakt. Dat bracht 

 hem op het spoor van de wet van het behoud van arbeids- 

 vermogen en van de mogelijkheid, dat beweegkracht in warmte 

 wordt omgezet en omgekeerd. Langzamerhand begint zijn opvat- 

 ting hierover te rijpen: in Juni 1841 zendt hij een verhandeling: 

 „Ueber die quantitative und qualitative Bestimmung der Krafte" 

 aan Poggendorf voor zijn Annalen der Physik und Chemie. 

 Maar Poggendorf weigert de opname, stuurt zelfs het hand- 

 schrift niet terug, deels, omdat hij het werk van Mayer niet 

 rijp en nog niet voor publicatie geschikt acht, deels ook omdat 

 er in de wetenschap een verlangen naar feiten heerschte en 



I) WiLH. Ostwald, 1909, Julius Robert Mayer. (In zijn: Grosse Manner. 

 Leipzig, 1909. p. 61 — 100), p. 67. 



— 13.S — 



