G. E. RUMPHIUS. 



dit echter geenszins voldoende, waar wij weten, dat hij behalve 

 deze Rariteitkamer nog een boek: „Van Land-, Lugt- ende 

 Zeeo-edierten deser eylanden", bewerkt heeft. Of dit laatste 

 werk nog door hem afgemaakt is, is onbekend; in 1697 nog 

 schreef de regeering te Amboina aan de Hooge Regeering 

 over deze beide werken: „om welcke te perfectioneeren hij 

 zelffs weynigh moed heeft wegens zyn ouderdom ende aen- 

 groeyende swackheden". Maar toch wil hij gaarne aan het 

 werk blijven, „om de geesten wat werck te geven, zonder het 

 welck hy anders sorgt in melancholy zyne dagen te sullen 

 moeten eyndigen". Helaas is echter van dit ,,Amboinsch Dier- 

 boek" niets bekend : het handschrift schijnt verdwenen te zijn ; 

 uito-egeven is het nooit, zoodat wij absoluut niet in staat zijn, 

 de* waarde van dit Dierboek te schatten. Wat er ooit van 

 o-edrukt is, en dit is misschien meer dan vermoed wordt, staat 

 niet op naam van Rumphius, maar is opgenomen in de „Ver- 

 handeling der dieren van Amboina", van Ds. Valentyn. Immers 

 het is nu wel zekerheid geworden, wat Leupe ^ en na hem tal 

 van anderen, o. a. Warburg ") als vermoeden geuit hadden, dat 

 nl. Valentyn bij de bewerking van zijn in de jaren 1724—1726 

 verschenen „Oud- en Nieuw-Oost-Indiën" een ruim gebruik 

 gemaakt heeft van de aanteekeningen en handschriften van 

 Rumphius, terwijl hij het daarbij niet of maar een enkele keer 

 noodig achtte den naam van zijn „zwager en boezemvriend" 

 Rumphius te noemen. Waarschijnlijk heeft Valentijn dan ook 

 in zijn „Verhandelingen der dieren van Amboina" 3) Rumphius' 

 Dierboek zoodanig „bewerkt" of overgeschreven, dat Burman, 



O P. A. Leupe, 187 i. p. 37-38- 



^) O. Warburg, 1897. Die Muskatnuss. Ihre Geschichte, Botamk, Kultur, 

 Handel und Verwerthung, sowie ihre Verfalschungen und Surrogate. Zugleich 

 ein Beitrag zur Kulturgeschichte der Banda-Inseln. Leipzig. 1897. p. 320. 



3) Oud- en Nieuw-Oostindiën. Deel III. Stuk i en 2. 



— 47 — 



