C;. E. RUMPHIUS. 



die in 1746 het plan opperde, om ook dit Dierboek, waarvan 

 het handschrift ,,zoo ik verstaan heb, van zyn naastbestaande 

 ofte nakomelingen zeer zorgvuldig bewaart" is, dit plan in 

 1747 reeds voorgoed opgegeven heeft. Dat Valentyn gebruik 

 gemaakt heeft van Rumphius waarnemingen is dus zeker, alleen 

 is niet na te gaan, in hoeverre dit geschied is. Kenmerkend 

 voor Valentyns „oorspronkelijkheid" zijn wel de voorbeelden 

 die RoüFFAER en Muller in hun bibliographie ') opgeven om- 

 trent de Paradijs-vogels als liefhebbers van Tsjampadaha- 

 vruchten, waarover Rumphius in zijn Kruidboek Deel I Boek I 

 Fol, 109, schrijft en er bijvoegt: „daarvan kan bij 't Amboinsch 

 Dierboek parte 2, wat nader gezien en gelezen worden", en 

 de ,,Beschryvinge van den Serpenticida, of Moncus". Hoe dit 

 echter zij, zeker is, dat Rumphius behalve zijn uit drie boeken 

 bestaande Rariteitkamer, nog drie boeken over Land-, Lugt- 

 ende Zeegedierte geschreven heeft en voornemens wasj deze 

 drie als een Dierboek samen te vatten. 



Nu kennen wij Rumphius' dierkundig werk zeer onvolledig 

 en mogen wij dus over zijn waarde als zoöloog geen oordeel 

 uitspreken, al zou dit oordeel ook naar de gegevens, die 

 wij thans hebben, heel gunstig moeten luiden. Het handschrift 

 van de ,,Amboinsche Rariteitkamer, behelzende eene Beschrij- 

 vinge van allerhande zoo weeke als harde Schaalvisschen, te 

 weete raare Krabben, Kreeften en diergelijke Zeedieren, als- 

 mede Hoorntjes en Schulpen, die men in d'Amboinsche Zee 

 vindt. Daar beneven zommige Mineraalen, Gesteenten en soor- 

 ten van Aarde, die in d'Amboinsche en sommige omleggende 

 Eilanden gevonden worden", dit handschrift kwam met bekwame 

 hulp van Sipman en Rumphius junior in 1699 gereed en werd 

 gezonden aan één van Rumphius' beste vrienden, den Delftschen 



O RouFFAER en Muller. 1902. p. 167. 



- 48 - 



