G. E. RUMPHIUS. 



En inderdaad, ook in het zoo moeilijke en in zijn tijd nog 

 volkomen braakliggende gebied der levenlooze natuur weet 

 RuMPHius zich verdienstelijk te maken ; enkele der meest belang- 

 rijke van zijn waarnemingen zijn wel waard, hier kort vermeld 

 te worden : hoogst kenmerkend is bijv. zijn beschrijving van de 

 phosphorescentie in diamant, pas in 1663 door Boyle ontdekt; 

 ,,de Diamant heeft", zegt hij, „een klein, doch scherp blixemend 

 vonksken, waardoor ik geenszins versta een uitvaarend vonksken, 

 maar een klein lichtje of glans, het welk in den steen gezien 

 word". Ook over de zoogenaamde eetbare aarde, dat zijn ver- 

 schillende kleisoorten, die door de inlanders en vooral door hun 

 vrouwen gegeten worden, doet hij ons tal van mededeelingen, 

 terwijl bovenal zijn verdienste hierin gelegen is, dat zijn be- 

 schrijving der mineralen de eerste en totnogtoe bijna de eenige 

 poging is om een topografische mineralogie onzer Indische 

 koloniën samen te stellen. Natuurlijk moeten wij zijn berichten 

 beschouwen in het licht, dat de toenmalige mineraloeische 

 wetenschap nog op zeer laag peil stond ; een meening, dat 

 mineralen, als diamant, als vruchten van den bodem beschouwd 

 werden en daar langen tijd moesten liggen, alvorens ze rijp 

 werden, een dergelijke meening kunnen we Rumphius toch 

 waarlijk niet euvel duiden. Des te mooier staat daartegenover 

 zijn volkomen juiste opvatting omtrent wezen en aard' der ver- 

 steeningen ; terwijl vele geleerden in Europa deze voorwerpen 

 nog als ,,lusus naturae", als spelingen der natuur, beschouwden, 

 zag Rumphius zeer goed in, dat wij hier met overblijfselen van 

 dieren te maken hebben ; hij kende zijn fossielen uit de natuur 

 zelve ; hij vond ze op de plaats, waar ze tientallen eeuwen gelegen 

 hadden en kreeg zoodoende een helderder inzicht omtrent hun 

 beteekenis, dan menig Europeesch onderzoeker, die ze alleen in 

 museum-collecties zag. Zoo herkende hij een aantal versteeningen 

 als overblijfselen van tweekleppige schelpen (Lamellibranchiaten) 



— 55 — 



