DE NATUURKUNDIGE COMMISSIE. 



verspreiding der ophidia, maar iets zeer merkwaardigs voor 

 de geschiedenis van het ontstaan van Java" '). Belangrijk zijn 

 ons vooral deze woorden ter kenschetsiny: van Kuhl's verziende 

 bhk, wanneer we bedenken, dat in 1821 van eenige vaststaande 

 evolutie-theorie nog geen sprake was. 



Behalve Buitenzorgs omgeving werden de hieromheenliggende 

 Preangerbergen : Salak, Gedeh, Pangerango bezocht en be- 

 klommen, tochten, op zich zelf reeds zwaar en vermoeiend, 

 maar voor hen uitputtend, omdat natuurlijk in die tropische 

 streken het verzamelde materiaal zoo spoedig mogelijk bewerkt 

 moest worden. En toch wisten Kuhl noch Van Hasselt zich 

 in hun arbeid te beperken, zichzelf te dwingen een langen tijd 

 achtereen rust te nemen : er was nog zoo ontzaglijk veel te 

 doen. Van Hasselt, de minst vurige, en eigenlijk ook de meest 

 overleggende der twee vrienden, gevoelde dit wel als een 

 naderend gevaar; uit zijn brieven blijkt, hoe hij vaak voor 

 Kuhl's gezondheid bezorgd was, hoe hij vaak tevergeefs ge- 

 poogd heeft, Kuhl tot zelfbeperking te dwingen. En het 

 noodlot wilde, dat Van Hasselts bezorgdheid helaas niet over- 

 bodig was: na een uiterst moeitevollen tocht werden zij, over- 

 nachtend in een primitief opgeslagen hut, door zware tropische 

 regens overvallen ; uitgeput en doornat kwamen ze in Buiten- 

 zorg aan. Zijn ijzeren gezondheid deed Van Hasselt herstellen, 

 maar de lichamelijk veel zwakkere Kuhl was tegen een der- 

 gelijke zware inspanning niet bestand ; een leveraandoening 

 deed de ziekte een ongunstig verloop nemen; Kuhl stierf den 

 i4en September 182 1 te Buitenzorg, nog geen negen maanden 

 na zijn aankomst in Indië. De woorden van Van Hasselt: 

 ,, Kuhl's te arbeidzame geest was niet geschikt voor een land 

 als Java, waar alles rust vordert", waren maar al te waar! 



^) Algemeene Konst- en Letterbode. 1822. I. p. 99. 



— 104 — 



