NATUURKUNDIGE AARDRIJKSKUNDE NA 1850. 



J. A. C. OuDEMANs en Buys Ballot waren oorzaak, dat tot 

 oprichting van een Meteorologisch-Magnetisch Observatorium 

 besloten werd, en dat de organisatie van deze instelling opge- 

 dragen werd aan Dr. P. A. Bergsma '). Oorspronkelijk had de 

 Minister Oudemans zelf gevraagd, die echter, afgetreden als 

 buitengewoon hoogleeraar te Utrecht en benoemd tot hoofd- 

 ingenieur van den geographischen dienst in Ned.-Indië, het 

 beheer van het Observatorium onvereenigbaar achtte met zijn 

 eigen werkkring. Terwijl Oudemans tijdens zijn Indische periode 

 (1858 — 1875) d^ triangulatie van Java organiseerde en voor het 

 grootste deel zelf ten uitvoer bracht, deed hij bovendien waar- 

 nemingen tijdens den overgang van Mercurius voor de zon 

 (1861), over totale zoneclipsen en verbeterde hij de lengte- 

 bepaling van Batavia, o, a. reeds door Mohr ') berekend. 



Zijn vriend, Dr. Pieter Adriaan Bergsma (geboren 23 April 

 1830 te Gent, bracht zijn jeugd door en studeerde te Utrecht, 

 waar hij i September 1854 tot Doctor in de Wis- en Natuur- 

 kunde bevorderd werd op een dissertatie: „Over de phospho- 

 rescentie door bestraling"), werd benoemd met opdracht, het 

 door Buys Ballot ontworpen programma uit te voeren. Dit 

 programma was vierledig: ie de oprichting van een Magnetisch- 

 Meteorologisch Observatorium te Batavia ; 2e het stichten van 

 stations der 2e orde voor gelijksoortige waarnemingen in den 

 geheelen Archipel; 3e een magnetische opneming van den 

 Archipel en 4e de opzending van alle waarnemingen naar Utrecht. 

 In den loop van 1859 en 1860 bezocht Bergsma, als ingenieur 

 van den geographischen dienst in Ned.-Indië, de inrichtingen 



1) Zie J. A. C. Oudemans, 1882. Levensschets van Dr. P. A. Bergsma. 

 (Jaarb. K. A. W, Amsterdam, 1882. p. 98-130, met 4 bijlagen, p. 130—152). 



J. P. V. D. Stok, 1913. Natuurkundige Aardrijkskunde van den Oost-Indischen 

 Archipel. (Catalogus Kolon. Aardr. Tentoonst. 1913. p. 66—71). 



2) Zie p. 71. 



— 255 — 



