NATUURKUNDIGE AARDRIJKSKUNDE NA 185O. 



vaties en (sedert 1898) ook onderzoekingen over de bewegingen 

 van den aardschors verwerkt en uitgegeven. Vanaf deel 10 

 (1887) verschijnen de Observations in jaarlijksche deelen ; het 

 13e deel (1890) bevat een overzicht over de 25-jarige werk- 

 zaamheid-, deel 18 (1895) over de periode i8ó6— 1895, terwijl 

 sedert dien vijf jaarlijksche overzichten gegeven worden. 



Maar ook een ander punt had Bergsma's aandacht getrokken : 

 een nauwkeurig overzicht te geven van den regenval in Indië. 

 De resultaten van de eerste met hulp van den Chef van den 

 Geneeskundigen Dienst Wassink aan de officieren van gezond- 

 heid opgedragen regenwaarnemingen, bleken door slordige 

 bewerking onbruikbaar; Bergsma riep de hulp van belang- 

 stellende particulieren in en slaagde erin, vanaf 1879 geregelde 

 ,, Regenwaarnemingen" te publiceeren, oorspronkelijk met 74 

 stations op Java en 44 op de Buitenbezittingen (in 1884 in 

 totaal 172, thans 1660). 



Met het derde punt van het programma, een magnetische 

 opneming van den Archipel, kon Bergsma, wiens geheele werk- 

 kracht door de Bataviasche waarnemingen in beslag genomen 

 werd, nog geen aanvang maken ; aan een particulier Dr. E. van 

 Ryckevorssel uit Rotterdam, danken wij deze onderzoekingen 

 (1874 — 1877), uitgegeven door de Koninklijke Academie van 

 Wetenschappen te Amsterdam. Bergsma was zoo verstandig, 

 het vierde punt der opdracht als niet geschreven te beschouwen, 

 maar zelf alle waarnemingen uit te werken en te publiceeren. 

 Na twintigjarig verblijf in Indië, vertrok Bergsma in het voor- 

 jaar van 1882 met verlof naar Europa, maar zou het vaderland 

 niet weerzien: i Mei 1882 overleed hij aan boord in de Roode 

 Zee. In twee opzichten was het jaar 1882 voor het Observa- 

 torium van beteekenis : een nieuwe Directeur, Dr. J. P. v. d. Stok, 

 vervino- den man, wien deze wetenschappelijke instelling, het 

 eerste geophysisch instituut in de tropen, inrichting en levens- 



— 257 — 



17 



