— 49 - 



wijze bladstand in de roset, vóór den aanleg van den stengel 

 van het tweede jaar. 



Het zou van ^root belang zijn, een uitvoerige statis- 

 tiek te bezitten over de juiste ligging van het gedraaide 

 gedeelte, bij de meest verschillende uitgestrektheid daarvan. 

 Men zou daardoor tot een nauwkeurige bepaling van de 

 groote periode van den klemdraai kunnen geraken. Tot nu 

 toe echter hebben mij tijd en materiaal voor dit onderzoek 

 ontbroken. 



In 1894 had ik echter de gelegenheid om een aantal 

 planten te onderzoeken, die, in het midden van overigens 

 normale stengels met kruiswijzen bladstand, in geringe mate 

 de aan mijn ras eigene abnormaliteiten vertoonden. Het was 

 bij een poging, om een éénjarig ras van den gedraaiden 

 Dipsacus te maken. Ik had daartoe den 17* September 1892 

 zaad uitgezaaid, dat eerst enkele dagen te voren, op de 

 4'' generatie van mijn ras gerijpt was. Ik had de ontkieming 

 en den aanvankelijken groei der jonge plantjes op een 

 waterbad in de broeikas van mijn laboratorium zooveel moge- 

 lijk versneld, en het resultaat was, dat de planten in het 

 volgend jaar stengels maakten en bloeiden. De stengels 

 werden ruim 2 meter hoog, en behielden over hun volle lengte 

 den kruiswijzen bladstand. Enkele hunner vertoonden ech- 

 ter één of een paar zeer korte, nagenoeg geheel ontbrekende 

 internodien, en dus een schijnbaar viertalligen bladkrans, 

 of wel sporen van torsie in een knoop. Al deze afwijkingen 

 bevonden zich omstreeks het midden van den stengel. 



Ik won zaad van een dezer planten, die zich daartoe 

 aanbeval door een fraaien, doch slechts tweebladerigon klem> 

 draai aan een der zijtakken uit de roset. Dit zaad was den 

 15 September 1893 rijp, dus binnen het jaar na de uitzaaiing. 

 Het werd terstond gezaaid, onder gelijke voorzorgen als in 

 de vorige generatie, en de planten maakten wederom in den 



4- 



