— 134 — 



bevredigend zijn wat een der boven vermelde omstandigheden betreft, 

 wordt het procent aan monstrueuse planten lager, en het kan zelfs 

 gebeuren dat er volstrekt geene voorkomen. De wetenschappelijke 

 uitkomsten van mijne proeven kunnen samengevat worden als volgt: 

 Klemdraai (inzonderheid in het geval van Dipsacus sylvestris) is in hooge 

 mate afhankelijk van de voorwaarden die gedurende en onmiddellijk na 

 de kieming van het zaad hebben geheerscht. Voorwaarden, waardoor een 

 krachtige ojitwikkeling van de planten bevorderd wordt maken de 

 gedeelten van den hoofdstengel en van de zijtakken die denklemdraai veif- 

 toonen grooter en talrijker. — Het practisch resultaat van mijne proeven 

 is, dat het kweeken van monstruositeiten stipt naar den regel dient te 

 geschieden, ofwel in 't geheel niet. Indien de noodige voorzorgen worden 

 verzuimd, heeft de proef geen ander resultaat dan twijfel te doen ont- 

 staan omtrent de hoedanigheid van het zaad en de erfelijke eigen- 

 schappen van het ras. 



Het onderwerp wil ik uiteenzetten in zeven paragrafen. 



§ 1. De Normale Cultuur van het ras. In 1891 (1) heb ik een verslag 

 gegeven over de vier eerste generatiën van het ras ; thans wil 

 ik over de volgende generatiën handelen. — Het uitgangspunt van 

 mijn ras bestond uit twee individuen met gedraaiden hoofdstengel, 

 die in 1884 in eene partij zaailingen te voorschijn kwamen. Uit het zaad 

 van die twee planten werd in 1886 de tweede generatie verkregen. Te 

 dien tijde waren de voorzorgen, die bij dergelijke proeven dienen geno- 

 men te worden, mij nog onbekend: het was ongetwijfeld grootendeels 

 ten gevolge daarvan, dat ik in 1886 op 1650 zaailingen slechts 2 gedraaide 

 planten bekwam. Die beide planten bloeiden in afzondering, en uit haar 

 zaad werd, in 1888-89, de derde generatie verkregen. De planten waren 

 nagenoeg even talrijk als in de 2^ generatie; het aantal geklemdraaide 

 individuen bedroeg 76 (= ongeveer 4 ^/o). Nogmaals bloeiden de zaad- 

 dragers in afzondering : een gedeelte van het zaad werd uitgezaaid in 

 1890, en gaf de 4e generatie (eerste partij), met ongeveer 10 «/o gedraaide 

 planten, die echter ten gevolge van een toeval, niet konden gebruikt 

 worden tot voortzetting van de cultuur. Het overschot van het zaad gaf, 

 in 1891, de tweede partij van de 4,^ generatie. Ditmaal waren devereischte 

 voorzorgen beter bekend : ik bekwam 34 gedraaide planten op 100. Dit 

 procent bleef in de volgende generatiën ongeveer behouden, doch niet 

 overschreden. — De verbetering van de cultuurmethode bestond in 

 hoofdzaak hierin, dat aan de jonge planten van het eerste begin af meer 



(1) Bijdragen tot de leer van den klemdraai \ — Botanisch Jaarboek, 

 1892, met PI. XIV — XV. 



