— 138 — 



Dipsacus sylvestris torsus is zuiver 2-jarig : doorschietende exemplaren 

 komen nooit voor. De vraag was nu, of uitzaaien in een ander jaarge- 

 tijde een invloed zou hebben, — In 1892 en 1893 werden zaden uitgezaaid 

 in 't begin van Juni, op 't einde van Juli en in 't midden van Augustus ; 

 zij behoorden tot de 4^ of de 5^ generatie, waarin het aantal gedraaide 

 stengels reeds 34 o/o bedroeg. Resultaat : 



Gezaaid 1 Juni 1893 (zaad van 1892), in rijen op een bed : kieming 

 regelmatig. Van Juni tot October werden de planten uitgedund, telkens 

 zij begonnen met elkander in aanraking te komen. Er bleven 179 plan- 

 ten op 9 vierk. meter over. In Mei 1894 schoten al de stengels op, 

 uitgenomen één. Uit het onderzoek bleek, dat één stengel gedraaid 

 was ; één andere vertoonde den bladstand 1/3 ; de overige waren vol- 

 komen normaal. — Gezaaid 28 Juli 1892 {2Si3i(l\'ü.n 1891) op een bed(4 vierk. 

 met.) dat vochtig gehouden werd door besproeiing. Spoedige kieming. 

 In Mei 1893 hadden 131 zaailingen een stengel gevormd (29 bleven in 

 den toestand van bladrozet) ; alle waren normaal (uitgenomen een 

 enkele plant met één tweedeelig blad). Over 't algemeen waren de 

 planten zwak, zoodat zij over de noodige plaatsruimte beschikten. — 

 Zaad van dezelfde partij, dat in 't voorjaar 1892 uitgezaaid werd, gaf 

 ongeveer 37 o/o gedraaide stengels. — Gezaaid 14 Augustus -/59J (zaad van 

 1892) op een bed. Spoedige kieming. In den herfst waren de bladrozetten 

 klein. In de lente 1894 vormden 235 planten een stengel; 20 planten (dus 

 ongeveer 8 o/o) die laat gekiemd waren, schoten niet op. De stengels 

 waren zwak, en alle normaal. 



De drie proeven gaven te zamen 545 stengels ; daarvan waren slechts 

 twee monstrueus. Bij de zomer-zaailingen is de monstruositeit dus 

 bijna totaal verdwenen, terwijl voorjaars- zaailingen 34 kSl^Jo gedraaide 

 stengels gaven. — Verklaring : de planten hadden niet den noodigen 

 tijd om een krachtige rozet te vormen ; dientengevolge waren de 

 stengels zwak. Dit strookt met de hooger beschreven proeven betref- 

 fende gebrek aan voedsel en plaatsruimte. 



•§ 5. Herfstzaaiingen in den open gornd. Den 11 September 1891 

 werd zaad uitgezaaid. De planten konden in datzelfde jaar geen blad- 

 rozet vormen. Zij groeiden krachtig in 1892; de stengels ontstonden 

 eerst in 1893; reeds in den herfst 1892 vertoonden 10 bladrozetten (op 

 een totaal van 23) den spiralen bladstand, en 4 hadden 3-tallige blad- 

 kransen. — Zaaien in den herfst maakt de planten dus sterker, en heeft 

 veeleer eene aangroeiing van het aantal monstrueuse planten o/o ten 

 gevolge. Dit strookt weeral met de hooger gegeven verklaring. 



§ 6. Herfstzaaiingen in de broeikas. — Gezaaid 17 September 1892 

 (zaad denzelfden dag geoogst, van een plant wier nakomelingen, onder 

 gewone voorwaarden, 20 o/o gedraaide stengels gaven) in potten waarvan 



