DE SECTEN DER GEESELAARS EN DER DANSERS 



EEKSTE IIOOFDSTUK. 



De opkomst van de secte der Geeselaars in 1549. 



Juisl in 't midden en juisl op het einde der 14''« eeuw, schier samen- 

 vallend met de pauselijke jiibeljaren 1350 en 1400, zien wij in onze 

 geweslen de secle der Geeselaars ^ gedurende eenige maanden aan 't woeden 

 om dan weer spoorloos uil te sterven. Hel is als eene voorbijgaande geeste- 

 lijke smetziekte, die met eene (usschenpoos van slipt vijftig jaren de Neder- 

 landen Iweemaal heel't geteisterd -. 



Die godsdienstige opgewondenheid, welke door de Rerk met zeer leede 

 oogen >verd aanschouwd en door liaar ten slotte met ketterij werd gelijk- 

 gesteld, liad zich reeds vroeger in andere landen vertoond. In 't midden der 

 13<'<= eeuw onislond zij in Italie, dal alsdan door de pest en andere rampen 

 bezocht werd en waar de openbare boelewerken voor doel badden God's 

 toorn afte wenden. In 1260 sloeg zij uil Italie naar Zind-Duitscbland over, 

 maar heerschte er sleclils korlen tijd, Toen éditer de verschrikkelijke pest 

 of « Zwarte Dood » van 1348-1349 alom door Europa woedde, ontsiond er 

 onder de weslelijke Christenen eene algemeene woesle beroering, die op 

 veel plaaisen, ook in de Nederlanden, lot de uilmoording der Joden leiilde 



1 De Lalijnsche kronijken noemen zc Flageltatores of Pœuitentes; in de Fransche 

 stukken heelen zij Flayelleiirs, Batteurs of Pe7ians; in de Nederlandsche noemt men lien 

 Geeseluars of Cntusbroedeis , naar de kruisen die zij op hunnen hoed en op hun overkieed 

 droegen. In de W eeuw zegt Meyi-kus : « Qui fralres Cniciferi et llaydlatores appeila- 

 bantur. » (Corpus I, blz. 198.) 



2 Zie hierover Keiivvn hk Lkttemiove, Histoire de Flandre (1"° uitgavel, deel lil, 

 blz. 353-359; het merkwaardig lioofdstuk : De Geeselaars en de Dansers, bij W. Moi.l, 

 Kerkgescliiedenis van ï^ederland vinir de Hervonning, deel II, derde sluk, blz. 73-84; 

 HoEi'MANN VON Fam-eiisleben, Gescliiclite des deulsdien Kirchenliedes bis auf Ijitliers Zeil, 

 S'"' uitgave (1861), blz. 130 en volg. ; en de groote Duitsrlie werken over de niiddeleeuwsche 

 kerkgescliiedenis, vooral het doorwrocht artikel van J. ZvciiEii, in Ersch uni Gruber's 

 Allgemeim Encijklopddie, deel LVI, blz. !242-2o8. 



