( 2) 

 bewoners, om zich aan de overheersching des machtigen 

 vreemdelings te onltrekken, in hunne bosschen en moerassen; 

 evenwel was te dien tijde reeds een gedeelte des bodems 

 bewerkt, en had men gelecrd het slijk en de mergel der 

 rivieren en moerassen met het dorre zand van duin of heide 

 tôt meerdere vruchtbaarmaking te vermengen. Maar wie zal 

 zeggen, hoeveel zweet en arbcid die bewerking onzen vade- 

 ren heeft gekost! Caesar, Strabo, Dio Cassius, schilderen 

 Vlaanderen af als een armoedig, onvruchtbaar en verlaten 

 gewest, gehuld in koude, nooit opklarende nevelen, onvoorzien 

 van groote, volkrijke steden en vlekken, en, hier en daar, in 

 de heide en in 't moeras, ellendige hutten, waar de jager, 

 herder of landbouwer zich zeker over geen benijdenswaardig 

 lot verheugen moeht. De U. Pauhjn, die in de IV eeuw leefde, 

 geeft geene andere beschrijving van Menapië. Tweemaal daags 

 bedekten de zeegolven de lage vlakten , tôt verre in het land , 

 zoodat de bewoners dezer streek telkens genoodzaakt waren 

 zich op de door natuur of liandenarbeid gevormde heuvelen 

 tegen het water te beschutten. 



Gedurende de acht eerste eeuwen onzer tijdrekening kwam 

 er aan dezen toestand weinig verandering. Het verbh'jf der 

 Romeinen in ons vaderland was onzen landbouw niet ongun- 

 stig geweest : het gebruik van den ploeg, den vlegel en de pik 

 werd door hen ingevoerd. De teelt der tarvve en eeniger an- 

 dere vruchten werd zoo goed verzorgd, dat twee eeuwen 

 nadat de Romeinen onzen bodem hadden overmeesterd, onze 

 landbouw geene mindere achting genoot dan die van Italie. 

 Geheel Gallië, volgens de getuigenis van Strabo, bracht eene 

 aanzienlijke hoeveelheid tarwe, gerst en eikelen op,en was 

 heinde en verre om zijnen veekweek bekend. 



Ongelukkig werd die voortgang gedurende eenen langen tijd 

 gestremd.De invallen der Noordschebarbaren, die enkel sche- 

 nen le leven voor den moord en de vernieling, en wier ver- 

 sehijning telkens een vreeselijke geesel voor deze landen was, 



