Rl'BIACEAE. 147 IhNCARIA. 



voordeel geven. Want alsdan levert een stuk grond, hetwelk op Ma- 

 labar 17 i Ned. tó en op Poeloe Pinang, door de Chinezen bewerkt, 

 580 Ned. \ë peper opbrengt, slechts 125 ft Gambir. Vermoedelijk zal 

 echter de nijverheid der Chinezen op Bintang en Singapoera het voort- 

 brengsel aanzienlijk hebben vermeerderd. Op deze laatste eilanden wordt 

 de bereiding in het groot gedreven, en misschien wel overdreven ; om- 

 dat het gebruik van den Gambir met de betelbladen, kalk en tabak, 

 eene soort van weelde is en zijne grenzen heeft. De Gambir van Bin- 

 tang wordt voor een gedeelte naar Java vervoerd, en het overige bren- 

 gen inlandsche kooplieden naar de oostelijke deelen van den Archipel, 

 of wel wordt in jonken naar China enz. gezonden. Die van Singa- 

 poera wordt in dezelfde streken afgezet en is ook reeds naar Engeland 

 verzonden, ten einde te beproeven of hij daar, als looistof, den eiken- 

 schors, van welke 8 ft' niet meer looistof bevatten dan 1 ffi Gambir, 

 zoude kunnen vervangen. Het schijnt echter dat deze proef, uit hoofde 

 der booge regten, welke op den invoer van den Gambir geheven wor- 

 den (2 U? sterling op 100 Ned. ft') tot geene gunstige uitkomst aan- 

 leiding heeft gegeven. — De oorsprong van dezen tak van landbouw 

 moet waarschijnlijk bij de volkplanters worden gezocht, die zich van 

 het vaste land over den Archipel verspreid hebben. Zij hadden in hun 

 vaderland eenen boom, onder den naam van Khadir, Khadir of 

 Khoedir [Mimosa Catechu, zie Deel I. bl. 9], uit welken zij door 

 koking, de K had ir as ara of geest vanden Khadir vervaardigden. 

 Dezen naam bragten zij mede, en op de eilanden vonden zij bladen 

 van planten in gebruik, onder den naam van Katja of Katjan, of, 

 naar de Engelsche spelling, Kat c ha of Katchan, welke de India- 

 nen hunne Khadirasara herinnerden. Zij kwamen op het denkbeeld, 

 om hetgeen zij in hun vaderland met den stam van den Khadir de- 

 den, in hunne nieuwe woonplaats met de planten, welke de Katjan - 

 bladen leverden, te beproeven en gaven aan het voortbrengsel den naam 

 van Khadir, die in Gambir is overgegaan. De naam van Cate- 

 chu, welke de Gambir in Europa draagt, staat vermoedelijk in ver- 

 band met het gemelde Katja, Katjoe, beiden van Sanskritschen oor- 

 sprong. Het eerste beteekent blinken, en dus aan eene eigenschap der 

 bladen ontleend, het andere binden, naar de groeiwijze dier planten, 

 wanneer zij aan zich zelven zijn overgelaten" (kobth. t.a.p.,bl. 168 — 

 169). — koxbübgh noemt zonder aarzeling Poeloe Pinang, Su- 

 matra, Malakka enz. als het vaderland van den Gambir-heester. 

 Dr. chables campbell, van Benkoelen, maakte op het verschil van 

 deze stof en de terra japonica opmerkzaam, dat daarin bestaat, dat 

 zij bij eenige zachtheid eene meer geconcentreerde zamen trekken de zelf- 

 standigheid is. Volgens hem wordt de kultuur ook in Cochinchina ge- 

 dreven en de stof uit stengels en bladen door kneuzing en aftrekken 

 uitgetrokken, terwijl in de overige gewesten van Indie dit altijd door 

 koking geschiedt. — Over de kweeking van het gewas en de bereiding 

 des Gambir vindt men in de Verh. van het Batav. Genootschap, 2 de 

 deel, eene breedvoerige beschrijving daar. — Over de Garabir- 

 kultuur en fabrikatie in de residentie Pio heeft de Heer i). L. baum- 

 gabdï in het Tijdschrift voor Ned.Indië 1852 (14* 8 Jaarg.) blz. 64, 

 belangrijke bijzonderheden medegedeeld. Het gewas tiert het best op 

 eenen gemengden boschgrond; ieder plantaadje bestaat meestal uit min- 



10* 



