( SI ) 



hunner grootste werken worden beschouwd, welke op de ontwik- 

 keling onzer bevolking en ja, voor de beschaving, niet zonder 

 invioed gebleven zijn. Doch de eigenlijk gezegde klas der laiid- 

 bouwershad er niet het minste voordeel bij; immers, met het ver- 

 lies hunner onafhankelijkheid en de berooving van wat hun 

 rechtmatig had toebchoord, al bestond dit slcchts uit het onont- 

 beerhjke om door de w ereld te geraken, waren de oude bewoners 

 des lands, die niet tôt de begunstigden behoorden, werktuigen 

 geworden in de handen hunner nieuwc meeslers, oprechte slaven, 

 wier taak het was den grond, aan welken zij ora zoo te zeggen 

 waren vastgekluisterd en die methen werd verkocht, voor hun- 

 nen arbeid te bevruchten , zonder voor al hun zwoegen en zweet 

 eenige aanspraak op belooning te mogen doen gelden. Van de 

 vreemde meesters toch was geene lotsverzachling te verhopen. 

 Zegde de Romeinsche wet niet : « Non tam vilis quam nullus » 

 — de slaaf is zelfs niet vil, hij is niets? Nu, dit beginsel was enkel 

 de bekrachtiging van den tijdgeest, uitgedrukt in de schriften van 

 de wijssten en vroomslen der oudheid. Aristoteles leerde immers 

 dat er vrije menschen waren, en schepselen, voor welke het 

 nuttig en rechtvaardig is in slaafschheid te leven, daar deze 

 maar van de dieren verschillen door het begrip, dat zij bezitten, 

 van 't verstand bij de vrije mannen , zonder voor hen zelven 

 daarvan 't gebruik te hebben. Cato , de deugdzaamste man der 

 oudheid, raadde aan, de oude slaven, gelijk een oud paard, te 

 verkoopen, en Plato zelf, die verhevene denker, schreef dat de 

 slavernij door God gevesligd was, terwijl de dichter Lucanus, in 

 een bekend vers uitriep : a Het menschelijk geslacht is gemaakt 

 voor enkele mannen! » — Met dergelijke begrippen in eene 

 machtigingerichtemaatschappij,konden, eilaasîdeoverwonnenne 

 en dienstbaar gemaakte volkeren geene hoop hebben op ver- 

 zachting van hun lot, en zij lieten dan ook geene pogingen onbe- 

 proefd om het dwangjuk van zieh af te schudden, getuigen de 

 onlusten , door Julius Florus, een Trierenaar, onder keizer Tibe- 

 rius verwekt, en bijzonderlijk de opstand der slaven, laten en 

 cijnsplichlige landbouwers in 't midden van Gallië, welke door het 

 onderdrukkend bestuur der Romeinsche machthebbers getergd, 



