(W 



IP HOOFDSTUK. 



Sedert de vestiging van het Christendom lot aan de verbrokkeling des rijks van Karel 

 den Groote. — Vrijmaking der dienstbaren. — Staat der beschaving. — De 

 kloosters leggen den grondslag van den akkerbouw in ons land. — Bestuur van 

 de landelijke bevolkingen. 



Het lot der lijfeigenen ging onder den onweerstaanbaren 

 invloed der edelmoedige gedachten, door Christus in de wereld 

 verspreid , verzachten. Welke rechtschapene ziel, welk edelden- 

 kend mensch zou weerstand hcbben geboden aan eene leering, 

 die 't licbt bracbt in de duisternis des verstands, die broeder- 

 lijkheid en liefde predikte,in plaats van onderdrukkingengeweld, 

 en van wiens verkondiger de wereld wist dat zijne onmetelijke 

 liefde voor de menschbeid met een weergaloos lijden en eenen 

 schandigen dood was bezuurd. Hoe zouden vooral de ongeluk- 

 kigen, die verreweg ^t grootere getal uitmaakten, dien scbit- 

 terenden dageraad eener gansch nieuwe wereld niet met geest- 

 drift hebben begroet , wanneer hun uit den mond der predikers 

 van 't nieuwe geloof de blijde mare toekionk : « Er zijn onder u 

 geene Joden en Grieken , geene vrijen en slaven , maar gij allen 

 zijt éen in Christus. » Geen wonder, dat door dergelijke beginselen 

 de grondslagen der heidensche samenleving , welke niets kende 

 dan macht en slavernij,ondermijnd en ten laatste geheel verdelgd 

 raoesten worden. 



Het werk vorderde echter maar langzaam, ja, er zouden eeuwen 

 noodig zijn alleer de laatste slaaf tôt den stand van een vrij raan 

 zou verheven zijn; maar den gang der gedacbte te stremmen, het 

 vermolmd gebouw der vroegere maatschappij redit te houden — 

 daartoe zou al de macht van een harteloos dwangbestuur niet in 

 staat zijn. En al kostte het, ookin ons vaderland, menigen verkon- 

 diger der blijde tijding het leven, uit het bloed der gemartelden 

 schoot het zaad der nieuwe beschaving veelvuldig en welig op. 



De Kerk ging niet met overhaasting, maar met wijze omzichtig- 



I 



