( ei ) 



heid te werk. De canonieke wetten verzekerden den lijfeigene 

 opvolgendlijk de vrije uitoefening zijner persoonlijke rechten, en 

 ook het burgerlijk gezag moest, van zoohaast het de richting 

 volgde, behoedzaam te werk gaan. De banden der lijfeigenschap 

 toch waren vroeger uit staatsbelang vastgesnoerd , en deze nu in 

 eens los te maken kon niet, zonder de maatschappelijke inrichting 

 in gevaar le brengen. Wij zien dcrhalve in de III^ en IV^ eeuw 

 onzer jaartelling nog een aanzienlijker getal dienstlieden dan 

 vrije raannen , raaar deze laatsten waren omirent het einde der 

 V* eeuw reeds merkelijk vermeerderd. Toen St. Remigius, 

 bisschop van Reims, ten jare 48d Clovis geluk wenschte over 

 zijne verhefîing op den Frankischen troon, schreef hij hem : a Zie 

 u thans in het bezit van geheel de fortuin uws vaders (Chilperik); 

 bedien er u van om slaven le koopen en hun de vrijheid te 

 schenken K » En de Kerk, de daad voegende bij bel woord, ont- 

 voogde een aanzienhjk getal hjfeigenen , waarvan velen lot den 

 geestehjken stand werden opgeleid, de anderen aan den landbouw 

 bleven. 



Er was bij de Franken eene tweede klasse van dienstbaren, die, 

 hoezeer aan den grond gekluisterd, zoo men 't heet, toch eenige 

 vrijheid genoten en zelfs de wapens mochlen dragen. Eene 

 derde klasse bestond uit mannen, die, aanvankelijk vrij, wegens 

 misdaad lot slavernij waren veroordeeld. Deze laatsten noemde 

 men « lijfeigenen van den fiscus » ; ook zij beploegden het veld 

 of arbeidden aan de openbare wegen. 



Wil men den toestand der landbouwers van dit tijdvak kennen, 

 dan is 't noodig eenen blik te werpen in de wetten, welke lien 

 beheerden. Een Capitularium van koning Childebert , van S95, 

 bepaalt in het 15° artikel, dat de lijfeigene van de kerk of van den 

 fiscus, voor 't verhelen eener diefte, gestraft zal worden met de 

 dood; dat het zondagswerk zou te keer worden gegaan met eene 

 boete van 5 gouden stuivers (ongeveer 50 fr. onzer huidige munt), 

 en bij gebrek van betaling, met de geeseling. — De capitularia 



^ Ddbos, Histoire critique de l'établissement de la monarchie française 

 dans la Gaule (Paris, GifFart, 1741, IV, 320). 



