( 64 ) 



Het verleenen eener beperkte vrijheid geschiedde met minder 

 plechtigheid. Den lialf ontvoogden werd in de hand of op het 

 hoofd gelegd eene charter, inhoudende dat zij wel ontslagen 

 waren van dienstbaarheid, raaar tôt andere in 't schrift uitge- 

 drukte diensten verpHcht bleven. Doorgaans had de vrijmaking 

 van Hjfeigenen plaats op godsdienstige feestdagen, ofwel op 

 heughjke tijdstippen van 't famiheleven, zooals ter gelegenheid 

 van een huwehjk, eene geboorte, of door kranken op hun 

 doodsbed. Zoo raoet het niet verwonderen , dat de charters der 

 vrijmakingen meest eene godsdienstige bevveegreden daartoe 

 opgeven, zoo als : « pro remedio animae, pro retributione aeternaj 

 pro remissione peccatonim, » voor de zaligheid der ziel , voor de 

 eeuwige belooning, voor de vergiffenis der zonden. Edoch, er 

 kwamen voor 't bevrijdingswerk ook andere gcdachten op. De 

 ervaring had geleerd , dat de arbeid der vrijen beter was dan 

 deze dermannen, die, aan den grond gekluisterd, noch recht, 

 noch levensgeluk kenden, maar weinig beter dan 't redelooze dicr 

 werden behandeld en derhalve niets kenden dat hunne eigen- 

 liefde en moed tôt aanprikkehng kon dienen. Gedwongen, met 

 gelieimen weerzin, vervulde de dienstbare de zware dagtaak, 

 onbewust of hij geene mishandelingen zou bekomen in stede 

 van belooning, zonder de minstc vergelding voor 't meedeelen en 

 toepassen van zijne waarnemingen en bevindingen omtrent de 

 gesteltenis van bodem of lucht, de behoeften der staldieren , de 

 inschuring of bevvaring der oogsten, al hetwelk den eigenaar 

 alleen voordeelen verzekerde. De meester wist het : liefde doet 

 wederliefde ontstaan; door mildere behandeling zijncr Hjfeigenen 

 verkreeg hij meer en beter werk, overvloediger vruchten, rijkere 

 winsten, en dit ailes vermeerderde naarmate de landbouwer 

 daarvan een grooter deel verkreeg. Zoo geleidde de vrijmaking 

 der mannen tôt die van den bodem, en de grondafstanden, na in 

 den beginne gansch voorwaardelijk en beperkt geweest te zijn, 



N.... astantum in conspectu nostro et fidelium procerumque nostrorum manu 

 propria e manu ejus excutientes denariùm secundum legem salicam... liberlum 

 facimus atque ad onini vinculo servitulis absolvimus.... praeciplentes charta 

 an, 887.... » (Dccange, V, manumissio). 



