( 110 ) 



» et les paysans voisins, lien qui avait pour origine le don et la 

 » reconnaissance, le serment et la fidélité. » 



LiTTRÉ geeft ook eene gunstige getuigenis over de feodaliteit, 

 waar hij zegt : « Il est digne de remarque que l'origine de la 

 » féodalité, ainsi que le prouvent les documents, avait laissé dans 

 » le peuple des souvenirs favorables. » Een andere Fransche 

 schrijver, Dareste, verklaart « que la féodalité a commencé par 

 être populaire et que cela est fort simple; car le système féodal, 

 dans les circonstances où il a eu lieu, loin d'avoir été une oppres- 

 sion, fut plutôt une délivrance. » Eindelijk de feodaliteit, volgens 

 de alleszins gepaste uitdrukking van Alph. Wauters, vormde in 

 de Xlll^ eeuw a un réseau immense, qui, partant des sommités de 

 la société, s'élargissait sans cesse à mesure qu'il descendait vers 

 les classes inférieures '. » 



Het hoofdbeginsel van het leen was eene overeenkomst van 

 wederzijdsclien bijstand en getrouwheid; al de verplicbtingen, 

 waartoe die overeenkomst den vazal voor dcn dienst van zijnen 

 leenheer onderwierp, gingen samen met plicbten van bescher- 

 ming, door den leenheer jegens zijnen leenman te vervullen. 



De bezitter der heerlijkheid of van een groot leen bewoonde 

 op den buiten een bof of kasteel, bevatlende de heerenhuizing en 

 't neerhof voor den pacbter. Aanvankelijk waren beide woningen 

 slechts van bout getimmerden door paalwerk en wallen beschut; 

 raaar in de XlPeeuw werden die liclit verdelgbare woningen ver- 

 vangen door sleviger gebouwen, ecbte kasteelen met torens en 

 ophaalbruggen en andere verdedigingsmiddelen. Zelfs het neerhof 

 werd eenigerwijze versterkt, hier met een of meer torentjes op de 

 hoeken en insgelijks door eenen wal beschut. De ambtmannen en 

 dienstlieden van den heer woonden rond het kasteel en leefden 

 doorgaans van de opbrengst der landen, hetzij deze hun op cijns 

 of in leen gegeven waren ^. 



Uit de bescherming, welke deleenman van den leenheer genoot, 



* Le duc Jean et le Brahant sous le règne de ce prince, 1267-1294 {Mém. 

 couronnés de VAcad. (m-8», XIII, 246). 

 ^ A. Wauters, Histoire des environs de Bruxelles, I (Introduction). 



