( 133) 



nieuwe ontginningen gedureiide verscheidene eeuwen onmogelijk 

 waren. Ook is er op te merkcn dat de karwci, voor werken van 

 openbaar of plaatselijk belang gevorderd, met minder genoegen 

 werden verricht dan zulke, die in 't belang van den dorpshcer 

 gevorderd waren, mits in dit laatste geval de arbeiders schier 

 allemaal de voeding kregen, bij oude keuren of verordeningen 

 vastgesteld. Dit mocht beschouwd worden als eene verzachling, 

 die teenemaai ontbrak wanneer er hoefde gewrocht te worden aan 

 straten, beken, bruggen of gebouwen. 



Ten overige, er was recht voor degenen die onbelioorlijk wer- 

 den behandeld. De Brabantsche boeren hadden in 't begin der 

 XV^ eeiiw reden tôt klagen, en Antoon van Burgondië, de mis- 

 bruiken der karwei willende beteugelen, bepaalde bij charter van 

 9 Juni 1404 « om de ondersaten vanden platten lande in rusten 

 ende in vreden te hoiiden, » dat er geene karwei ineer mocht 

 opgelcgd, maar deze door geld zou afgekocht worden i. 



Ziedaar eene korte, doch onzes inziens voldoende schets van de 

 heerlijke karwei in de verschillige gewesten van België. Vindt 

 men daarin over hct algemeen zooveel hatelijks, zooveel ver- 

 lagends en onteerends voor de bevolkingen, die er aan onder- 

 worpen waren? Onze voorouders beschouwden die met zulke 

 leede oogen niet als wij, ja, wel verre van daar kwaad in te zien, 

 aanvaardden zij de karwei in hunne pachtakien voor goederen, 

 die niels feodaals hadden, zooals wij verder gelegenheid hebben 

 zullen te bewijzcn. Waren dergelijke voorwaarden toen inderdaad 

 hatelijk geweest, het is zeker dat de landboiiwer al het niogelijke 

 zou beproefd hebben om er,aan te ontkomen, dut de grondeige- 

 naar zou getracht hebben dergelijke diensten door andere mid- 

 delen te verkrijgen. 



De maatschappelijke toestand der boeren gedurende de mid- 

 deleeuwen wns dan ook, zoo al niet benijdenswaard, dan toch 

 minder droevig dan men langen tijd heeft gemeend, Delisle 

 erkent dit, onder andere, in zijne schoone Étude sur la condition 

 de la classe agricole en Normandie, waar bij zegt : « A part 



^ Register van charters der Rekenkamer, te Brussel, n» C, 13". 



