iu^ 



VII« HOOFDSTUK. 



Beschaving en zeden gedurende de middeleeuwen. 



Een wonderbaar feit Ireft den denker, die de vadcrlandsche 

 geschiedrol voor het tijdvak der middeleeuwen doorloopt. Geen 

 was zoo bevvogen door inheemsche onlusten, bloedige volksop- 

 loopen, muilerijen en oorlogen van allen aard, waarbij steden en 

 dorpen ontvolkt, geheele landstreken verwoest en verpestendc 

 ziekten verspreid w erden ; geen ander tijdvak was door het 

 gémis aan veib'gbeid en rust minder gunstig ter ontwikkeling 

 van beschaving, geleerdheid en kunst, ter uitbreiding van nijver- 

 heid en handel en wat dit ailes dienstbaar kon zijn — en niet 

 te min is er bezwaarlijk een tijdperk te noemen waarop elke 

 kracht van den menschelijken geest zoo hoog te klimmen en zoo 

 ver zich uit te breiden wist. De schilderkunst, de architectuur, 

 de schoonschrijfkunde, de beeldhouwkunst schiepen wonderen, 

 waarvan menige in de nieer verlichte tijden niet overtrofTenjZelfs 

 niet geëvenaard zijn. Diehters stonden op, edele waarheidpre- 

 dikers, die, groot van harten hoog van moed, het verongelijkte 

 volk den weg der wijsheid en der vrijheden wezen ; kroniek- 

 schrijvers, die de glansrijke wapenfeiten in de volkstaal te boek 

 stelden; wijsgeren, die den naam van hun vaderland op vreem- 

 den bodem beroemd maakten en, glansrijke lichten der Sorbonne, 

 te Parijs, voor himnen leerstoel de wijssten onder de denkers en 

 de geniaalsten onder de diehters — eenen Dante Alighieri zelf î 

 — zich zagen komen neerzelten Alom werden scholen voor de 

 volkskinderen en voor de studieminnende jongelingschap opge- 

 richt; godgeleerdheid, wijsbegeerte, genees-en rechtsleer werden 

 grondigonderwezen ; in éen woord : de beschaving, door hetwa- 

 pengerammel en de woestheid der opgeruide menigte herhaai- 

 delijk verdreven, werd ook telkens teruggevoerd, en de bewoners 

 Tome XXXII. 15 



