( 245 ) 



iralisatie, waarvan nien in de middeleeuwen schier geen gedacht 

 Iiad. Wij hoeven niet meer te zeggen om te doen zien dat de 

 bloeitijd der groote gemeentcn icii einde, de gang der vrijhcid 

 hierdoor raerkelijk gestremd was. 



De beschaving, lot hiertoe uitsluitelijk gcsteund en voorgelicht 

 door liet christendom, slaat nieuwe wcgen in. Wonderbare zaak! 

 De berstelling van de letterkunde der Grieken en Romcinen, door 

 de kloosters voorgestaan en verbreid tcn gevolge der duizenden 

 afschriflen, die daarvan gemaakt werden, bracht de zoogeheelen 

 « renaissance » le wecg, niet enkel in de kunsten en fraaie 

 lelteren, maar tevens terugwerkende op staatkunde en zeden, 

 en ten laatste allerwege den invloed der paiizen verzwakkende. 

 De hervorming lag in bet genioed van velen lang voor zij een feit 

 werd , en 't is eene crkende waarbeid dat zelfs de Roomscbe 

 geestclijkheid den weg voor haar baande : in de hooge sferen 

 (zegt een kalhoHeke scbrijver) door het gémis aan grondige studie ; 

 in de mindcre rangen door bedorvenbeid. Ailes sebeen er toe 

 mee te werken ; de vorsten , loldan loe door den geesteb'jken 

 scbepter van Rome in bun gezag gekorlvviekt, slreefden naar 

 onbeperkt gezag; de leiders vonden eenen macbligen steun in 

 de boekdrukkunst, het uitstekendsle middel van propagande; 

 terwijl de rcderijkerskringen zicb door den stroom der nieiiwe 

 denkbeelden lieten medcslepen en er misscbien de meesle van 

 al loe bijdroegen om de gemoederen lot de nieuwe geestesom- 

 wenteling voor le bereiden. 



De bervorming bad evenwel niet alleen met de Spaanscbe Iroe- 

 pcn en vêle gemeenlelijke wetbouders te worstelen, ook de boe- 

 rensland toonde zicb, voor verreweg bel grootsle deel, vijandig 

 aan de denkbeelden, welke ganscb bet stclsel, waarondcr bij tame- 

 lijk vrij en gelukkig bad geleefd,dreigden in dengrond te boren '. 



* « Peri,'entes tameu illos (iconomitchos) infestîs armisundique sggrediun- 

 tur ruslici, cxsisque corum pluribus, reliquos fugant. » Zoo scbrijit Strada, 

 {de Dello Belgico, I, 231). Reeds vroeger had hij ten aaiizien der omstrcken 

 van Rijsel geschreven : « Obvi Seclinenses aliique ejus viciniœ coloni, raptis 

 undique telis, paratos sese ad propulsandam religionis injuriam oslendunt. » 



