( 255) 



van Bergen, aan Clusius gegeven en door hem bekend gemaakt, 

 zou nog ongeveer Iw ee eeuwen moctcn wachten vooraleer het 

 brood der armen te worden *. 



Was in de XVP eeuw de loesfand van den leenhouder jegens 

 den leenheer al veel veranderd, tcn voordeele van eerslgcnoemde, 

 de betrekkingen tusscben eigenaar en huraar bleven nagenoeg 

 gelijk als in de XV* eeuw. Eene pachlakte van 1559 betrekkelijk 

 eene bofstede te Erondegem, en die samengestcJd was uit land, 

 bosch en nieersch, ter grootte van 44 bunder, geeft op als buur- 

 waarde 2 godspenningen en 150 Karolusgulden 's jaars, iOO pond 

 boler, ingelegd in looftijd, vier steenen vlas, en een vet lam te 

 Pascben of le Sinksen, 1er begeerte van den eigenaar. De betaling 

 moesl gedaan worden bij helft, te weten op St.-Jans-en op Licht- 

 misdag. De eigenaar bebield tôt zijn gebruik de kamer boven de 

 vont en gelastte den pachter met de herstelling en 't ondcrhoud 

 van stakcn en leem , waaruit men mag opmaken dat toen nog aan 

 de boerenbuizing geen baksteen werd gebczigd. leder jaar moest 

 de paehler de daken beleggen met 100 pond stroo en '( bout der 

 opgaande boomen mocht door bijl noch door snoeimcs worden 

 verminderd. Op bemest land mocht de pachter niet meer dan 

 iwee opvolgcnde vruchlen lelen, en ten einde den houtkweek te 

 begunstigen werden hem 2 schellingen, Parijzische munt, loege- 

 zcgd voor icder eiken of wilgen plantsoen, dat bij slellen zou. De 

 nfgaande pachter leverde zijnen opvolgcr zeven bunder bezaaid 

 met koorn, gewonnen in brake en in niest, alsmede zeven bunder 

 linzen, gewonnen in rogge stoppels ^. 



* De pauselijke legaat had ivvee aardappelen aan genoemden heer gegeven, 

 en Clusils maakle deknollen door de gravuur in eene beschrijving bekend. 

 (Zie Ch. Morren, Notions des sciences naturelles, 4^ partie, Butauiqve, 82. \ 



"^ « Den 11*^1 dach van hoymaenl anno XV'^ ende XXXIX zo vei huerde Jan 

 Tytgat doude an Audries Boston f^. \V., een zyn goel ligghende in Heede- 

 ghem, grool XLIII bunderen onder landt, busch endc meersch ende emmer 

 alzool Clays Vierick ghebruucl heefl met Iwee godspenuinghen, eenen pacht 

 van XVIII jaeren wesende, twee pachten elc van neghen jaeren, wanof dese 

 iwee pachlen innegaeu zullen te Meye anno XV" een en veertich eerslconi- 



