( 266 ) 



siteert ende ghejusticiert te hebben ontrent de vyf ofte zes hon- 

 dert tooveraers ofte tooveressen, » en eene ordonnantie van 

 Philip den II, gedagteekend 8 November 1595, de verklaring 

 aflegde, dat de « pratiques diaboliques étaient tellement répan- 

 dues dans les Pays-Bas, qu'on pouvait compter dans certains 

 villages de quinze à seize sorcières exécutées par la justice. » De 

 gemeenten, waar zulke bekiagenswaardige feilen plaats grepen, 

 zijn ons niet al bij name bekend, maar wij weten dat er te Angre 

 en te Roisin (Henegouw) ten jnre 1565 negen van tooverij betichte 

 personen op den brandstapel gebracht, te Hollain, in 1590, zeven 

 andere door strenge kastijdingen gctroffen werden. In 1585 was 

 eene tachtigjarige weduwe te Kasterlé, beschuldigd van omgang 

 met den duivel, op de pijnbank gelegd en zoo vreeseiijk gemar- 

 teld, dat zij aan de gevolgen daarvan bezweek. In 't kort, de 

 registers der crimineele scntentiën onzer voormalige vierscharen 

 en hoogere gerechtshoven zijn vervuld met vonnissen, die zooge- 

 naamde tooveressen veroordeelen tôt levenslange ballingschap of 

 tôt den brandstapel, schier aile na door de ijselijkste folteringen 

 der pijnbank eene schuldbekentenis afgeperst te zijn. Hoe zeer 

 steken deze sombere tooneelen af tegen de anders veel verzaclite 

 strafwetten der middeleeuwen, toen men nog volop radbraakte 

 en veroordeelde *, en 't zoogeheeten « oordeel Gods » of rechter- 

 lijk tweegevecht, hoe fel door geestelijke en burgerlijke overhedcn 

 bekampt, nog de oorspronkelijke ruwheid van 't Germaansch 

 karakter al te zeer herinnerde. 



Maar wenden wij de blikken naar bemocdigcnder, aangenamer 

 tafereelen, waar wij den landman zien verpoozen van zijnen 

 harden arbeid en drukke zorg, en waar hij verademing en nieuwe 

 krachten gaat zoeken om, na de enkele dagcn van ontspanning 

 en vermaak, weer met frisschen moed en verlevendigde hope de 

 taak te hervatten; volgen wij den boer op de parochiekermis, 

 waarvan hij, nog min dan de steedsche poorter en de edelman, 

 een vijand is. 



* In de XVIe eeuw nog slechls zelclen; op vêle plaalsen paste men de dood- 

 straf meest toe met het zwaard. 



