(^;?; 



IX« HOOFDSTUK. 



De landbouw en de landbouwers in de XVIIe en XVIIIe eeuw. — Het geheele 

 land door de vreemde légers uitgebuit. — De Boerenkrijg. 



Eene vrij belangrijke wijziging wordt in den toestand onzer 

 landelijke bevolking van de XVIP en XVII I* eeuw, vergeleken bij 

 dien der vorige eeuw, opgemerkt. Zachter zijn de zeden, hooger 

 is de trap van ontwikkeling, beter de huishoudelijke toestand, 

 al is er, over 't algemeen, weinig in het lot, gelijk in het openbaar 

 leven der boeren, veranderd. Buiten de zon- en feestdagen, op 

 welke nog altijd veel gedronken wordt, voeren zij eene sobere, 

 men zou zeggen strenge levenswijze, minder uit reden van 

 armoede dan uit eenen geest van zuinigheid, die overal aïs een 

 eerste inkoraen wordt beschouwd. De taak is even zwaar en lastig 

 als voorheen; — de oorlogen — wij moeten er straks van 

 gewagen — zijn langduriger, verwoedender, uitputtender dan 

 ooit; maar de landman vindt thans, zoo niet eene vertroosting of 

 bemoediging, dan toch eene reden minder om bittere klachten te 

 uiten, wetende dat hij niet alleen meer aan zware beproevingen 

 onderworpen is; dat ook de stadsbewoner, hoewel in mindere 

 mate, lijdt in den algemeenen nood, en, zoo hij de bHkken wendt 

 naar de kasteelen van zijn dorp, ook daar niet ailes voorspoed, 

 rijkdom, vergenoegdheid en zegen is. Opbeurend is het thans voor 

 hem te weten, dat de vruehten van zijnen arbeid niet strekken 

 om den kasteelheer te verrijken, maar het vaderland voor schan- 

 delijk verval, ondergang en vreemde overheersching te behoeden. 



Gaat men de geschiedenis van dit nieuwe tijdvak na, dan doet 

 zich een belangrijk verschijnsel op. De wakkere, voorzienige boer, 

 niettegenstaande oorlogsrampen zonder einde, weet den welstand 

 te handhaven of zelfs uit te breiden, terwijl men een ta) van 

 edele, féodale familiën ziet stappen naar hunnen ondergang. Vêle 



