( ôiO) 



de beschuldigde te achten wasals eene brave, deugdzanie vrouw *. 

 Te Mëlin (Henegouw) hadden in 1681 ook verschillige strafuit- 

 voeringen plaats voor tooverij en nog in het laatste vierde der 

 XVIII*^ eeuw werden le Kortessem (Limburg) geradbraakt of op 

 den brandstapel gebracht twintig bewoners van Wellen, leden 

 eener rooversbende, beticht van met den duivel een verbond te 

 hebben gesloten. 



Zoo veel bijgeloof onder bct volk mag ons bedroeven, echtcr 

 niet verwonderen. Scbreef Lecouvet niet dat nog in 1859 de inge- 

 zetenen van Hollaing zeer bijgeloovig waren? En wie, die met de 

 bewoners van den buiten goed bekend is^weet niet dat Osschaart 

 en Kludde nog niet zijn vergeten, dat de veezickte en 't raislukken 

 van de veldgewassen nog op enkele plaatsen weleens aan betoove- 

 ring toegeweten worden ? — Overigens in de XVIPeeiiw ging toch 

 in Duitschland, waar de heksenprocessen vcelvuldiger waren dan 

 hier, de stem eens geleerden op om dat misbruik te niet te doen, 

 de stem namelijk van pater Frederik von Spee, der Jezuïetenorde, 

 die, zijne eeuw vooruitloopende, de vooroordeclen van zijnen 

 tijd bestreed en op de ergerlijke dwalingen wees, welke in 't 

 rechtsgeding tegen tooveraars en heksen werden begaan 2. 



Om het bijgeloof uit te roeien was de school voorzeker een 

 goed middel; maar daarvoor was er in de Laatste tijden weinig 

 gczorgd, de aanboiidende oorlogen onoverkomebjke beletselen 

 gcweest zijnde om vêle nieuw^e scholen te stichten of de bestaande 

 te verbeteren. En toch, leest men de gemeentcrekeningen van 

 dit tijdvakjsebier overal ziet men de dorpsmagistraten den scbool- 

 mcester zedelijke en geldelijke ondersteuning verleenen, en bij 

 't openstaan eener leeraarsplaats toevlucht nemen tôt de gazette 

 der provincie-hoofdplaats, ten einde eenen bekwamen leider der 

 jeugd te vinden. Over het algemeen mag er gezcgd worden dat 

 de ouders hunne plichten goed begrepen en hiinne kinderen naar 



' Revue d'histoire et d'archéologie, IV. 



2 Zie de lijst zijner werken in 't 11*^^ deel der Bibliothèque des Écrivains de 

 la Compagnie de Jésus, par Alg. et Al. De Backere, S. J Ken zijner werken 

 werd in 't Fransch overgezet (1610). 



