( 550 ) 



school zonden; het bewijs daarvan treft men aan in de protocol- 

 len der notarissen van de XVW en XVIIP eeuw, waarhet zelden 

 is, vooral bij lieden, die eenig onroerend goed le koopen of le ver- 

 koopen hadden, het traditionneele kruiske in plaats van het hand- 

 teeken te onlmoelen. Stelh'g zou, bij minder ongunstige omslan- 

 digheden, het volksonderwijs ten onzent gehjken tred gehouden 

 hebben met den landbouw en den koophandel, dewijl onze voor- 

 ouders dagelijks de ervaring konden opdoen dat de cène en de 

 andere best met kennis en geleerdheid gebaat waren. Edoch, nam 

 het volksonderwijs in België niel meer uitbreiding onder het 

 Spaansch en Oostenrijksch beheer, wij kennen geen enkel woord 

 dal er tegen wcrd uitgesproken en mogen ons onder dit opzicht 

 gelukkiger achlen dan de Franschen, waar verscheidene schille- 

 rende vernuften der XVIII*' eeuw gedachten uitdrukten, welke 

 ons le recht verbazen mogen ^ 



Wij mogen evenwel niet ondankbaar zijn en de strevingen 

 vergeten, welke ten bcste des volks in ons land gedaan wer- 

 den. De kanunnik Baudescot, te Leuze, stichlte eene school lot 



1 Rousseau schreef : « N'instruisez pas l'enfant du laboureur, il ne mérite 

 pas d'être instruit. « La Chalotais, procureur-generaal bij bel parlement van 

 Rennes, onderleekende met zijnen naam de volgende regelen : « Le peuple 

 même veut étudier; des ];.boureurs, des artisans envoient leurs enfants dans 

 les collèges des petites villes... Le bien de la société demande que les con- 

 noissances du peuple ne s'étendent pas plus loin que ses occupations... » 

 {Essai d'éducation nationale, bl 25-26.) Eindelijk Voltaire keurde dit stelsel 

 volkomen goed wanneer hij aan La Chalotais schreef : « Je trouve toutes 

 vos vues utiles. Je vous remercie de proscrire l'étude chez les laboureurs. . » 



Dergelijke gedachten waren niet uitzonderlijk. In 1760 bekiaagde zich een 

 Fransche schrijver, dat het onderwijs kosleloos was : « dit maakt den boer 

 trolsch , overmoedig, lui en pleilziek. {Essai sur la voierie, in L'Ami des 

 Hommes, V, 164-192. — Een andere Fransche schrijver drukt nagenoeg de- 

 zelfde meening uit : « de gelelterde boer is boven zijnen stand en kan er zich 

 geenen anderen verschaffen. » {La noblesse telle qu'elle doit être (1738, 

 bl. 173). Des te meer komen dergelijke gedachten vreemd voor, daar Terrisse 

 ten jare 1746 in de Académie van Rouen eene verhandeling gelezen had, ge- 

 liteld : Est-il avantageux ou préjudiciable au bien de VÉtat que les gens de 

 la campagne sachent lire et écrire? — De verlichte schrijver beslool ter 

 gunste van het onderwijs. 



« 



