( 552 ) 



gelijk le Gistel (West-Vlaanderen) omirent i785, waar raen 

 Franscb, Engelsch en den koophandel leerde. 



Een middel, dat veel moet meegewerkt hebben om de zucht 

 naar 't onderwijs te bevorderen is, ongetwijfeld, het tooncel, dat 

 gedurende de XVII 1 eeuw in Brabant en Vlaanderen eene onge- 

 meene uitbreiding nam. Honderden gemeenten kregen eene, som- 

 mige zelfs verscheidene kamers van Rethorica, wier vertoonin- 

 gen zoo druk werden bijgewoond dat éen en hetzelfde stuk 

 doorgaans vijf, ja tôt tienmaal toe vverd opgevoerd. 



Het XV^eeuwsche « sinne- » en « mysteriespel » bestond 

 scbier niet meer, maar nam al langer hoe meer eene romantische 

 richting en stelde, in de ernstige stiikken, doorgaans eenen held 

 der kerkelijke of wereldiijke gesebiedenis voor, met ^( vertoogen 

 van veldslagen, militaire optochten, vliegwerken » enz. 



De waarde dier stukken is zeker niet groot; doch hierdoor 

 leerde bet volk de letterkundige voortbrengselen van dien tijd 

 kennen ; de leeslust vn erd aangekweekt tegelijk met de zucht lot 

 taaloefening en de licfde voor vaderland en deugd. Wat vverkt er 

 kracbtiger op 't gemoed der menschen dan bet taforeel der drif- 

 ten en hartstochten, opgewekt door verbevene of onleerende 

 drijfveren? 



Op den buiten stond het tooneel gebeel en al onder den in- 

 vloed van pasloor en magislraat, en beide overheden begunstig- 

 den het. Gebeel anders was bet in Holland, waarde predikanten 

 zicb bepaald verkiaarden tegen die « schole des satans. » Had 

 VoNDEL ook gezongen : 



« De schouburgh plant en slampl de zeden in de jeiighr, » 



men antvvoordde hem : ja, 



« De slechle zeden, niaer geen godsvruclit en geen deugt ', » 



De leeslust, zegden wij, werd door bet tooneel opgewekt. En dit 

 is waar, want in de XVII*' eeuw, vooral in de XV1II% begon de ga- 



* Zie over dezen twist, Vondel's Tooneelschilt, en Schotel, Tilburgsche 

 avondstowlen. 



