( 12 ) 



Hij begaf zich cersl naar Amsterdam, waar hij negen jaar ver- 

 bleef en van waar hij, om aan de strengheid der religie-plak- 

 kaarlen te ontsnappen, rond 1540 uitweek naar Emden in Oost- 

 Friesland. 



Daar verbleef hij van 1540 tôt 1560 en begon er zijne roi van 

 profeet eener nieuwe leer te spelen. In dien tusschentijd stclde 

 hij zijne boeken op, die hij eerst liet uitschrijven en daarna 

 drukken. De persen van Dirk Van Borne, van Deventer, dienden 

 hem om eenige zijner werken te vermenigvuldigen. De oudste 

 zoon van Hendrik Niclaes woonde te dien tijde in Antwerpen, 

 waar hij in vennootschap met andere kooplieden eenen vvinstge- 

 venden handel dreef. Zijn vader had hem hier meer dan cens 

 bezocht en had er eenige aanhangers voor zijne leer vveten aan 

 te werven. 



Het Hiiis der liefde was eene vertakking der secte van David 

 Joris, die zelf eene vertakking der hcrdoopers was. Ook Hendrik 

 Niclaes schreef zijne volgelingen voor zich slechls op hun der- 

 tigste jaar le laten doopen. Zijne leer was verder, evenals die van 

 David Joris, eene wanstaltige vermenging van broederlijke gelijk- 

 heid, die hij predikte, en zelfverhclïing, die hij zocht; van gees- 

 telijke verzuchtingen en wereldsche wuipschheden en genietin- 

 gen; van eene voorgewende gezuiverde godsdienstigheid, die op 

 eene grondige ongodsdienstigheid uitliep. 



Niclaes deed zich, als David Joris, voor eene soort van godheid 

 doorgaan en kende zich het recht toe van te oordeelen en le 

 veroordeelen op aarde, en aldiis de roi le vervullen, aan Christus 

 in bel jongste gerecht voorbehouden. De liefde moesl de band 

 zijn, die de leden van het genootschap samenhield : geene uiter- 

 lijke ceremoniën of eeredienst , geen wet noch regel moesten 

 zij hebben dan wat de liefde aangeeft. In andere woorden de 

 vereering van zich zelven en van den medemensch als Opper- 

 wezen verving den kerkelijken godsdienst. Het moderne rationa- 

 lismns of positivismiis vond, meenen wij, geen radikaler loo- 

 chening van het bovennatuurlijke dan hetgene Avij ontmoeten in 

 dezeleer, wanneer wij haar ontdoen van haar droomerig enmys- 

 liek omhulsel. 



