(18) 



nen, dat nu of nimmer meer moest onttroond worden. Het ver- 

 beeldde eene hand, iiit eene wolk te voorschijn komende en eenen 

 passer openlioudende, waarvan de eene punt op eene tafel rust, 

 terwiji de andere er een kring op trekt. Tiisschen de piinten van 

 den passer of boven of rond deze afbeelding is een lint geslingerd, 

 waarop de leiis : Labore et constantia, te lezen staat. De vorm 

 dezer teekening is zeer afwisselend; moest men de verscbillende 

 bewerkingen optellen, men zou er ten rainste honderd vinden, 

 gebruikt door Plantijn of zijne navolgers, nu eens armoedig en 

 eenvoudig, dan eene wezentlijke kunstpkiat vormende. De inlijs- 

 ting van het schild is niet minder uiteenloopend. Nu eens bestaat 

 zij enkel uit het lint met de kenspreuk ; dan is het een min of 

 meer rijk versierd rond of ovaal, aan de binnenzijde de kenspreuk 

 dragende; gewoonlijk echter zijn het twce allegorische figuren, 

 een man : landbouwer, Hercules, of engel in Hercules vermomd, 

 die het werk [Labor) en eene vrouw, die de standvastigheid [Con- 

 stantia) verbeeldt. 



Evenals de twee houders van het schild, had de passer ook eene 

 zinnebeeldige beteekenis : de rustendc punt verbeeldt de stand- 

 vastigheid, de zwaaiendc het werk. Plantijn zelf legt ons dit uit, 

 waar hij sprekende van de platen der Biblia polyglotta zelve de 

 beteekenis van zijn drukkersmerk verklaart : « Aan de andere zijde 

 ziet gij het zinnebeeld des drukkers, den passer, vaststaande op 

 den eenen punt en werkende met den anderen K » 



Beter Icus kon Plantijn niet kiezen : hij was wel degclijk een 

 man van werken en volharden ; gansch zijn leven is daar, om het 

 te bewijzen. Nauwelijks had hij eene onderneming ten einde gc- 

 bracht, of zijn geest ging reeds zwanger van eene andere, eene 

 nieuwe, eene grootere. Op het oogenblik dat hij als zelfslandig 

 man oplrad, bezielde hem het voornemen zijne loopbaan tôt het 

 einde toe te doorloopen en niet te zwichten voor bezwaren van 

 welken aard ook. En de man zonder geld, zonder betrekkingen, 



* « Ex altéra vero parte Plantini typographi symbolum est circinus , altero 

 » pede lixo, altero laboran te. » (Tabularum eœplic. per C. Plantinum. — 

 Biblia regia II.) 



