( 64 ) 



Anlwerpen noch Ncderland vreemd blijven aan de beweging, die 

 zich zoo machtig deed gevoelen in Italie, en van daar naar al de 

 landen van Westelijk Europa was overgegaan. Die beweging 

 mocht niet heilzaam wcrken op onze Nederlandsche letteren ; om 

 de rede zelve, die ze voor deze van niinder gunstigen invloed 

 deed worden, raoesl zij zich op menig ander gebied weldadig 

 doen gevoelen. Zij werkte de verspreiding van eene breedere 

 ontvvikkeling, van degelijke kennissen in de hand en won door 

 de aantrekkingskracht van het nieuwe en door de verheven 

 schoonheden der klassieke letteren menigen geest, die anders 

 vreemd ware gebleven aan ernstigere of hoogere studie. 



Daar kwam de hervorming in het eerste vierde der eeuw. 

 Met vroeger ongekenden ijver zette men zich aan de studie der 

 gewijde teksten en der talen , waarin deze vervat waren; de 

 geleerdheid werd een soort van godsdienst voor de meest ernstig 

 godsdienstige raenschen, die men in den loop van verscheiden 

 ecuwen zag verschijnen. Overal , waar zij vasten voet kregen , 

 richtten de protestantsche predikanten Latijnsche en Grieksche 

 scholen op; een goed décider mannen, die de zetels der nieuwe 

 Hollandsche Universiteiten gingen bezetten, kwamen uit die 

 scholen voort. 



De Roomsche katliolieke godsdienst, scherp aangevallen, bleef 

 niet lang zonder wakkere verdedigers : nog vôôr de eeuw ten 

 halve was, werd de orde van Loyola gcboren uit den drang der 

 tijden en uit het vernuft van eenen man , die de eischen van den 

 toestand begreep. Met dezelfde middelen en denzelfden moed, 

 waarmede de protestanlen het katholicismus bestreden, werd het 

 verdedigd door de Jezuïeten. Zij ook openden scholen , zij ook 

 studeerden, en schreven en predikten. Nagenoeg al de katho- 

 lieke letterkundigen en geleerden, die in de tweede helft der 

 XVP eeuw en in de XVIP eeuw in Zuid-Nederland naam ver- 

 wierven , kwamen uit hunne gestichten voort. 



Men voege hierbij den stoot, dien de drukkunst, pas geboren 

 en reeds tôt een toppunt van bloei gestegen aan onderwijs en 

 studie van fraaie letteren en wetenschappen gaf, en men zal 

 begrijpen , hoe er onder deze driedubbele werking een krachtig 



