( 72 ) 



den beroemden rechtsgeleerde Elen : Diatribarum sive exercita- 

 tionum ad jus civile libri tres^ en in 1584 gaf hij het zeer belang- 

 rijke rechtsgeleerde vverk van den Leuvenschen professer Elbert 

 de Leeuw, Centuria Consiliorum , uit, zonder nog van werken 

 van rainderen omvang te spreken. 



Dit ailes deed Plantijn den letteren en wetenschappen ten 

 goede in de moeilijke jaren , waarin hij leefde. Waren de tijden 

 gunstiger geweest, hij, en niet allcen hij, maar zijne afstamme- 

 lingen na hem, zouden nog grootere diensten aan de geleerde 

 wereld bewezen hebben. De eerste der Moretussen was evenmin 

 een geleerde als zijn schoonvader, maar zijne zonen Joannes en 

 Balthazar, de laatste vooral, leerlingen van Lipsius, waren het wel. 



Met den naam der drukkerij, met hare fortuin, die aangegroeid 

 was, en met hunne liefde en kennis van letteren en wetenschappen 

 ware de roi hnnner werkhuizen in de XVII' eeuw ook nog eene 

 schitterende geweest; maar de noodlottige staatkundige gebeiir- 

 tenissen en het algemeen verval moest ook de verkwijning van 

 eene nijverheid als die van Plantijn na zich slcepen. 



Plantijns bloeijaren waren voor zijn afsterven vervlogen en 

 met hem die van zijne stad. Moesten wij hier een tafereel ophan- 

 gen van hetgeen Antwerpen was in 1589, toen Plantijn zich voor 

 goed te rusten legde, hoe verschillend zou het zijn van het Ant- 

 werpen, dat hij er in 1550 vond! Bij zijne aankomst was ailes 

 voorspoeden bloei, en de toekomstkon men niet testoutafmalen; 

 veertig jaren later is ailes geknakt, omgewoeld, verarmd en de 

 somberste verbeelding zou het nakende verval niet zwart genoeg 

 kiinnen schilderen. De gang van Antwerpen zou dan ook die der 

 Plantijnsche drukkerij zijn een paar eeuwen lang, met dit ver- 

 schil, dat de menschengeslachten zoo taai van leven niet zijn aïs de 

 volkeren. Op den dag, dat het nieuwe Antwerpen het oude in 

 voorspoed zou evenaren , zou het nog wel Plantijns huis schoon 

 wedervinden , maar niet meer « schoon en levend als welcer. » 



Plantijn stierf in 1589; zijne drukkerij, wij zagen het reeds, 

 stierf niet zoo op cens met hem. Eene groote halve eeuw lang 

 onder de beleidvollc regeeringen der Jans en Balthazars Moretus 

 leidt zij nog een betrekkelijk voorspocdig bestaan; rond de helft 



