(21 ) 



wet liebben gezien; dan zou de weldaad algemcen gcweest zijn. 

 Nu, noch het een nocli het ander is op te merken : de vrijheid 

 werd niel op aile plaalsen, niet op éen en hetzelfdc tijdstip ver- 

 kregen; ook bekwamen de gemeenlen niet al dezelfde rechten en 

 vrijhedcn, maar hcerschte er ten deze eene groote vcrscheiden- 

 heid, gelijk in ailes wat ons oud recht aangaat. Naam, titel, 

 bevoegdheid, vermogen — ailes verschilde tôt in bet oneindige 

 om zoo te zeggen; de reehten, aan dezelfde titels vcrbonden, 

 waren niet allijd van gclijke uitgestrektheid. 



Augustin Thierry {Lettres sur l'histoire de France, XIII) meent 

 dat en het dcnkbeeld en de uitwerking der vrije gemeente in 

 westclijk Europa te danken is aan de handelaars en werkers der 

 steden.en deze stelling heeft niels onwaarscbijnlijks. Immers men 

 weet hoe nauw de betrekkingen waren van de kooplieden der 

 versehillige landen lijdens de middeleeuwen en hoe zij elkander 

 gcregeld op aile groote jaarniarkten ontraoetten. Ware 't wonder, 

 dat bij zulke gelegenhcdcn er tusschen hen ook andere gedachten 

 zouden gewisseld zijn dan met betrekking tôt ruiling en verkoop 

 van grond-of nijverbeidsproducten? Kunnen de Italiaansche han- 

 delaars niet de eerste verbreiders geweest zijn van de breedere 

 gedachten in zake van bestuur en vrijheid der gemeente, en kunnen 

 de onze, machtig genoeg geworden om voor den adel niet langer 

 in de schaduw te treden, niet al hunnen invloed uitgeoefend 

 hebben om die denkbeelden tôt wet te doen maken *? Wat 

 hiervan zij, op de burgerlijke ontvoogding kwam, als natuurlijk 

 gevolg, de bestuurlijke of slaatkundige, vooral ten aanzien van 

 het recht des gebieders in zake van belasting en krijgsdienst. 

 Voor de XIII^ eeuw nochtans waren de schepenen geene bestuur- 

 ders, maar enkel rechters. 



Wij weten, dat er bij de instelling van iedere bevoorrechte 

 gemeente reeds eene eigene vierschaar bestond; indien er al 



* Ook in Schotland en Engeland is de volksontvoogding vroeg gekomen. De 

 Scholsche sleden waren in het bezit van gemeenlevrijheden, door David I 

 omirent het midden der XII« eeuw verleend, en het palladium der Britsche 

 vrijheid dagteekenl van 1215, gift van Jan zonder land. Ten jare 1273 waren 

 reeds al de standen des Engelschen volks bemoeid met de openbare zaken. 



