( 138) 



voor zijne recbters, die hem uit erkentelijkheid voop den diensl, 

 wclken hij bewezen had, of beter gezegd toi bclooning van zijn 

 verraad, hem toebetcn met de zijnen de stad Alrcebt te verlaten 

 — betgeen bij den volgenden- dag deed. Te Antwerpen gekomen, 

 werd bij aangcbouden op aanklacbt van Jan Caffart en van Gos- 

 son's zoon. Den 17 Novembcr 1578 werd hij als verrader gevic- 

 reiideeid. 



In breede trekken bebben wij de onlnsten verbaaid, die in 

 Atrecbt plaafs hadden. Hierdoor bebben wij de gebeiirlenissen 

 eenigszins moeten vooruitloopen, daar wij anders de gelegenbeid 

 misten over die belangrijke feiten te spreken. De meeste der 

 gescbiedscbrijvers bandclen cr cchter niet over. Al de bijzonder- 

 bcden, door ons medegedeeld, vonden wij in de gescbriften van 

 eenen ooggetuige, Pontns Payen *. 



Rij niemand, die onpartijdig de gescbiedenis van het jaar 1578 

 raadpleegt, kan er de minsle twijfel bestaan over het doel der 

 oniiislen, die beurtelings le Cent, te Antwerpen, te Haarlem en in 

 mcer andcre plaatsen gcbeurden, omdat de Prolestanlen cène 

 zoogezegde godsdienstvrijbeid wilden. Op voorhand waren die 

 onluslen beraamd. Door wie? Ontegensprekelijk is bel, dat Willem 

 van Oranje de ziel dier beweging was, welke door bebendige volks- 

 menners geleid werd. Nooit waren 's lands zaken in zulke verwar- 

 ring en die van den Zwijger nooit zoo winstbelovend. Hij was 

 Kuwaard van Brabanl en had aile macht over den aartshertog 

 Malbias, die, evenaîs de staatsraad, gedwee werkluigen waren in 

 zijne banden. De uitvoerende macht zijncr beslissingen vond bij 

 bij de Calvinislen, die onder al de verscbillende sekten, door de 

 Hervorming m bel leven geroepen, zicb het meest onderscheidden 

 door bun fanatisme en meestal gevonden werden onder het gespuis 

 der samenleving. 



De instelling der vijflien- of acbttienmannen was een behendig 

 lokmiddel om bel hart van den cenvoudigen burger te winnen; 

 voor de Calvinislen was de religievrede de lokvink. Hij, Willem 



» Mémoires de Pontiis Payen, 1861, H, 98-194. 



