( 233 ) 



't geen de hcvigste vaderlanders, voor de bcroerlcn , nooil ver- 

 hoopl liadden. De koning bevesligde andermaal de Pacificalie van 

 Gent en de Unie van Brussel, verleende algenieene vergilfenis 

 en ging de verbinlenis aan de vreemde soldaten , zelfs de Burgon- 

 jers, uit het land te verwijderen ; geene landvoogden te benoc- 

 men dan prinsen van koninkb'jkcn bloede; al de zaken , zooals 

 ten tljde van keizer Karel V, aan de goedkeuring van den Slaats- 

 paad te onderwerpen, welke sleclits uit inlanders zou samenge- 

 steld Nvezen; de benocming van leden van den Privalen Raad, van 

 hetgeldwezen, aïs ook van gouverneurs van provinciën en sleden 

 te doen goedkeuren door de Staten ; eindelijk bet rccblziiniing 

 herslellen der alonde privilegiën. < Het is een zonderling feil, 

 gaat Gachard voort, dat die voordeelen de anderc gewesten der 

 Ncderlanden, bijzondeilijk Vlaanderen en Hrabant, niet bewogcn 

 hebben wecr le keeren lot de geboorzaanitieid aan Philips II : 

 ze waren bevrijd gebleven van vcle ellendcn en ranipen, en het 

 verdrag van Atrechl ware de grondsleen geweest van het openbaar 

 rechl der Helgcn in betrekking met hunncn vorst. » 



Jui<t daarin ligt ailes begrepen. De noordei'lijke gewesten, 

 verandcrd van godsdienst, wilden ook eene verandering van 

 vorst. Het oud koninklijk stamhuis was te zeer verknocht aan 

 den ouden godsdienst en te fier over de talrijke diensten door 

 hem aan de Kaiholieke Kerk bewezen. Hadde Philips II op poli- 

 liek terrein toegestaan de allergroolsle der vrijhedcn, zonder 

 cvenwel de nieuwe leer te dulden; aan het volk toegekend de 

 allergroolsle macht, die ooit een volk bezilten kan, dan nogzouden 

 de Protestanlen hem niet hebben willen erkennen î 3Ien geloove 

 toch eehter niet dat het loestaan der gewetensvrijheid alsdan eene 

 niogelijke zaak was. Heel de samenleving berustte op de grondbe- 

 ginselen van den Koomschen godsdienst. Toen de Hervorming lot 

 stand gekomen en overal ingedrongen was, eischte zij de vrijheid 

 om volgens hare begrippen te handelen. Dit bleek weldra onmo- 

 gelijk te wezen, want zij, Hervormden, die voor eenigen tijd zich 

 als verdrukten voordeden, werden op een gegeven oogenblik de 

 wrcedste dweepers. ^laar ook de Hervorming kon evenmin als liet 

 Kalholicisme, in de XVI" eeuw, rechtzinnig de gewetensvrijheid 



