SELECTED PAPERS 



den inscriptie 'V.O.C nog aanduidde, dat hier onze voorvaderen hun 

 versterkingen bouwden en bewoonden. Het was onmiskenbaar, dat er 

 niet zo heel veel tijd meer zou verlopen alvorens de laatste sporen van 

 menselijke beleving hier zouden zijn uitgewist. 



Maar dit simpel getuigenis zal op mijn auditorium zeker niet veel 

 indruk vermogen te maken. Laat ik daarom liever een ogenblik Uw 

 aandacht vragen voor de beschrijving van iemand, die geheel over- 

 eenkomstige indrukken op meesterlijke wijze onder woorden heeft ge- 

 bracht. 



Het is Pierre Loti, die in 'Un pelerin d'Angkor' rapporteert over zijn 

 in 1 90 1 ondernomen reis naar Angkor, in het binnenland van Indo- 

 China, waar - sedert door de Fransen gerestaureerde - mines van een 

 ontzaggelijke omvang getuigen van het diep in de eeuwen teruggaande 

 trotse rijk der Khmers. Hier vestigde zich een Brahmaanse beschaving, 

 die een overweldigend groot aantal rijk met beeldhouwwerk versierde 

 tempels schiep, welke beschaving evenwel op haar beurt door een 

 Bouddhistische cultuur werd verdrongen en veredeld. Loti schrijft 

 hiervan: 'II semble que, sous le bouddhisme, la ville d'Angkor connut 

 l'apogee de sa gloire. Mais l'histoire de son rapide et mysterieux declin 

 n'a pas ete ecrite, et la foret envahissante en garde le secret. Le petit 

 Cambodge actuel, conservateur de rites compliques au sens perdu, est 

 un dernier debris de ce vaste empire des Khmers, qui depuis plus de 

 cinq cents ans a fini de s'eteindre sous le silence des arbres et des 

 mousses . . .' 



Loti geeft een levendige beschrijving van de lange reis, welke hij 

 moest afleggen alvorens hij eindelijk de dicht begroeide muren van het 

 oude Angkor-Thorn aanschouwde. Door een sombere, met monster- 

 achtige Brahma-figuren overdekte poort trad hij binnen, maar 00k 

 hier zette het door slangen en apen bevolkte oerwoud zich voort, te- 

 midden waarvan evenwel de ontelbare hier en daar met de planten- 

 groei als het ware versmolten overblijfselen van architectuur en sculp- 

 tuur aan de oude grootheid herinnerden. 



Hier moge ik Loti nog een ogenblik zelf aan het woord laten : 



'Car il y a un entetement de destruction meme chez les plantes. Le 

 Prince de la Mort, que les Brahmes appellent Shiva, celui qui a sus- 

 cite a chaque bete l'ennemi special qui la mange, a chaque creature 

 ses microbes rongeurs, semble avoir prevu, depuis la nuit des origines, 

 que les hommes tenteraient de se prolonger un peu en construisant 



420 



