HOMO MILITANS 



des choses durables; alors, pour aneantir leur oeuvre, il a imagine, 

 entre mille autres agents destructeurs, les parietaires, et surtout ce 

 "figuier des ru'ines" auquel rien ne resiste.' 



'C'est le "figuier des mines" qui regne aujourd'hui en maitre sur 

 Angkor. Au-dessus des palais, au-dessus des temples qu'il a patiemment 

 desagreges, partout il deploie en triomphe son pale branchage lisse, 

 aux mouchetures de serpent, et son large dome de feuilles.' 



Zeker hebben naast de tropische plantengroei andere factoren 

 medegewerkt aan deze geheimzinnige afbraak van een der meest 

 grootse uitingen van de menselijke cultuur. Maar dit neemt niet weg, 

 dat hier toch wel heel trefFend gedemonstreerd is hoe vergankelijk het 

 mensenwerk is, dat zelfs in zijn meest duurzame vormen slechts door 

 voortdurende strijd tegen het niet-menselijke leven kan worden ge- 

 handhaafd. 



Terloops moge worden opgemerkt, dat het voorafgaande er zich 

 zeker mede toe leent een nieuw licht te werpen op het 'Je maintien- 

 drai', het fiere devies der Oranjes, wellicht in zijn verzet tegen het 

 ■jtavxa Q£i de meest trotse leuze van alle tijden. 



Het is welhaast overbodig er op te wijzen, dat uitingen van de 

 menselijke cultuur nog wel aan andere bedreigingen door niet-men- 

 selijke levensvormen bloot staan dan waarvan sprake was in het zo 

 juist besproken extreme geval van verwoesting van machtige bouw- 

 werken door de tropische vegetatie. De meeste dezer uitingen toch 

 zijn van veel brozer natuur. Men denke slechts aan schilderstukken, 

 waarvan de organische basis een alleszins aanvaardbaar voedings- 

 substraat vormt voor tal van insecten, schimmels en bacterien. Het is 

 verheugend te mogen vaststellen, dat, toen het oorlogsgevaar zich 

 hier te lande deed gevoelen, de verantwoordelijke autoriteiten aan dit 

 gezichtspunt tijdig aandacht hebben geschonken door de schilderijen 

 en tapisserieen onzer musea onder te brengen in ondergrondse ruimten, 

 waarin door regeling van temperatuur en vochtigheid de genoemde 

 belagers in bedwang konden worden gehouden. 



Een veel meer rechtstreekse bedreiging van de mensheid is evenwel 

 gelegen in de omstandigheid, dat haar voortbestaan gebonden is aan 

 een onafgebroken toevoer van voedsel, waarvan de landbouw uit- 

 eindelijk de bron is. Het spreekt vanzelf, dat onze cultuurgewassen 

 eveneens aan tal van andere levensvormen een bestaansbasis bieden 



421 



