SELECTED PAPERS 



ontwikkelingsgeschiedenis van de mensheid onmiskenbare invloed 

 hebben uitgeoefend. Ik ontleen hierbij mijn gegevens aan het zo aan- 

 trekkelijke boek van de te vroeg van ons weggenomen Amerikaanse 

 bacterioloog H. Zinsser, welk boek tot titel draagt: 'Rats, Lice and 

 History' en dat door de schrijver nader wordt aangeduid als een bio- 

 graphie van de vlektyphus. 



Zinsser geeft in een inleidend hoofdstuk ailereerst een pleidooi voor 

 zijn zienswijze, dat uitgebreide, niet meer met zekerheid te identifi- 

 ceren epidemieen in belangrijke mate hebben bijgedragen tot de 

 ondergang van het trotse Romeinse Rijk. Zo hebben ons beschrijvin- 

 gen bereikt van een epidemie, welke in 165 n. Chr. in het leger van 

 Verus in het Oosten begon en zich na korte tijd vanuit Rome over 

 het gehele gebied 'van Perzie tot de oevers van de Rijn' verspreidde. 

 Orosius meldt, dat tengevolge van de ziekte verschillende steden en 

 dorpen in Italie werden ontruimd en tot mines vervielen. Vast staat, 

 dat deze verschrikking minstens 14 jaren aanhield om daarna te ver- 

 dwijnen tot negen jaren later een nieuw oplaaien plaats vond, waar- 

 omtrent Dio Cassius mededeelt, dat er alleen in Rome dagelijks 2000 

 doden vielen. Het is begrijpelijk, dat onder deze omstandigheden, 

 waarbij steden werden ontvolkt, de landbouw nagenoeg werd ver- 

 nietigd en de handel werd stil gelegd, het Romeinse politieke apparaat 

 sterk werd be'invloed en verschillende militaire campagnes werden 

 afgelast. In het jaar 250 kwam een nieuwe epidemie over Rome met 

 afwijkende symptomen en grote contact-besmettelijkheid, welke zich 

 uiteindelijk uitstrekte van 'Egypte tot Schotland' en welke minstens 

 15 jaren aanhield. Hiervan getuigt Hieronymus, dat het menselijk ras 

 bijna had opgehouden te bestaan en dat de aarde terugkeerde naar 

 een toestand van woestijnen en wouden. Ik sla nu verschillende klei- 

 nere plagen over en vermeld alleen nog de grote pest-epidemie, welke 

 in het midden van de 6de eeuw ten tijde van Keizer Justinianus het 

 Romeinse Rijk in zijn voile omvang trof. Procopius heeft een drastische 

 beschrijving gegeven van de toestand in Byzantium, waar het sterfte- 

 cijfer tot 10.000 per dag opliep, zodat er geen mogelijkheid meer was 

 om alle lijken te begraven. Veelal werden deze in schepen geladen, 

 welke dan aan de zee werden prijsgegeven. In talrijke Italiaanse pro- 

 vincies bleef de grond onbebouwd en onder de drievoudige druk van 

 pestilentie, hongersnood en de opdringende Lombarden ging het 

 Romeinse Rijk ten onder. 



430 



