HOMO MILITANS 



In Zinsser's boek vindt men verder een rijke opsomming van veld- 

 tochten en oorlogen, waarvoor doorgaans de aanvoerder der over- 

 winnaars grote roem oogstte, maar die in werkelijkheid door ziekte 

 onder de verslagenen werden beslist. Ik stip er slechts enkele van aan. 



In de eerste plaats vermeld ik dan de belangrijke rol, welke de 

 vlektyphus heeft gespeeld bij het beleg van Napels in 1528, toen het 

 restant van het Spaanse leger, dat tevoren triomfantelijk Rome had 

 geplunderd en paus Clemens VII had gevangen genomen, zich hier 

 had verschanst tegen het zegevierend oprukkende Franse leger. Phili- 

 bert, Prins van Oranje, die de Spanjaarden aanvoerde, schreef aan 

 Karel V, dat de situatie zeer dreigend was en het garnizoen het wel 

 geen maand meer zou kunnen houden. Op de geschiedenis van Europa 

 zou dit van diepgaande invloed zijn geweest: zowel Italie' als Clemens 

 VII zouden zeker Frans I met vreugde als bevrijder en beschermer 

 van het geloof hebben aanvaard. Maar inmiddels was onder de be- 

 legerende Franse troepen vlektyphus uitgebroken en wel in die mate, 

 dat van de 25.000 man er binnen een maand nog slechts 4.000 over 

 waren. Het gevolg was, dat de belegerden uitbraken en de nog reste- 

 rende Franse troepen verstrooiden. Karel V had volledig gezegevierd: 

 Italie kwam geheel onder de Spaanse macht en 00k Clemens VII gaf 

 zich volledig gewonnen. In 1530 kroonde hij te Bologna Karel tot 

 Keizer van het Romeinse Rijk: het virus van de vlektyphus had het 

 zo gewild. 



Zinsser wijst er voorts op hoe de dertigjarige oorlog het best kan 

 worden gekenmerkt als het meest gigantische epidemiologische experi- 

 ment, waaraan de mensheid ooit is onderworpen. Europa toonde het 

 beeld van een aaneengesloten reeks van uitbarstingen van alle denk- 

 bare infectieuze ziekten. Door dit gebied trokken dan 30 jaren legers 

 heen en weer, kleinere benden, vluchtelingen en deserteurs zwierven 

 overal rond. Hongersnood was het gevolg en gehele bevolkingen trok- 

 ken als horden weg, zoekende naar voedsel en bescherming. En waar- 

 heen de mens 00k trok, overal volgde hem de ziekte. Onder deze om- 

 standigheden is het duidelijk, dat de uitslag van de strijd niet door de 

 sterkte, de moed of de leiding der strijdende legers, doch door het on- 

 zichtbare leven - of indien U dit prefereert : door het toeval - werd 

 beslist. Treffend wordt dit geillustreerd door de volgende episode. In 

 1632 stonden Gustaaf Adolf en Wallenstein tegenover elkaar in een 

 strijd om Neurenberg. De vlektyphus bemoeide zich evenwel met het 



43i 



