HOMO MILITANS 



maar ook in Noorwegen, Zweden, Rusland en Japan veelal in epide- 

 mische vorm opgetreden. 



Het zijn nu juist de verwekkers van beide laatstgenoemde nieuwe 

 ziekten, waartegen het massale verweer nog in de kinderschoenen 

 staat, die in het bijzonder ook zijn betrokken bij de preventieve onder- 

 zoekingen over experimentele infectieverspreiding, welke tijdens de 

 oorlog in Camp Detrick in de Verenigde Staten zijn ondernomen. 



Hoezeer wij vurig moeten hopen, dat de mensheid de schande van 

 de bacterienoorlog bespaard zal blijven, moge het ons Hollanders 

 nederig stemmen, dat het een landgenoot was, die waarschijnlijk als 

 eerste deze vorm van oorlog heeft gepropageerd. Het was de twee 

 eeuwen geleden te Haarlem als zoon van een medicus geboren Pieter 

 van Woensel, die in zijn in 1790 verschenen 'Reis-Aantekeningen' rap- 

 porteert over zijn ervaringen opgedaan tijdens een vijfjarig verblijf in 

 Turkije, aan welk land hij kennelijk zijn liefde heeft verpand. Bezorgd 

 voor de bedreiging van Constantinopel door de Russen ontwikkelt hij 

 in zijn boek een methode van afweer gebaseerd op de mogelijkheid 

 tot kunstmatige verspreiding van de pest onder de bevolking van het 

 aanvallende land. Men weet niet, wat in Van Woensel's uiteenzetting 

 meer treft: de grote schroom waarmede hij zijn denkbeeld ontvouwt, 

 dan wel het haast lyrische commentaar, dat hij uiteindelijk aan de 

 efficientie van het door hem gepropageerde verweermiddel wijdt. 



Sprak ik in het voorafgaande enkel over de invloed, welke van de 

 ziekteverwekkende vertegenwoordigers van het onzichtbare leven op 

 de mensheid en haar daden is uitgegaan, ook andere op zichzelf ge- 

 heel onschuldige microben hebben zich in dit opzicht niet onbetuigd 

 gelaten. Een treffend voorbeeld hiervan vinden wij in de z.g. wonder- 

 bacterie, welke heden ten dage de wetenschappelijke benaming Ser- 

 ratia marcescens draagt. Deze zeer algemeen verspreide bacteriesoort 

 heeft de eigenschap een rode kleurstof te produceren, tengevolge 

 waarvan een plaatselijke ontwikkeling der bacterie leidt tot de vorming 

 van een rode massa, welke een onmiskenbare gelijkenis met een bloed- 

 vlek vertoont. 



In het bijzonder voedingsmiddelen als brood, polenta (maispap) 

 e.d., welke rijk aan zetmeel zijn, vormen voor de ontwikkeling der 

 bacterie een gunstig substraat. 



Het kan niet verwonderen, dat in een tijd, waarin men met de na- 



437 



