SELECTED PAPERS 



tuurlijke oorsprong van een dergelijke 'bloedvorming' niet bekend was, 

 het bijgeloof hieraan verstrekkende conclusies verbond. Omtrent de 

 consequenties hiervan zijn in oude kronieken talrijke mededelingen te 

 vinden, waarvan men een overzicht kan aantreffen in de verhandelin- 

 gen van Ehrenberg, van Scheurlen en van Harrison. Zeer uiteenlo- 

 pend was de reactie van de menselijke ziel op het optreden van 'bloed', 

 in het bijzonder ook wanneer het verschijnsel zich bij het eucharistisch 

 brood voordeed. Somtijds werd dit als 'het wonder' aanvaard en 

 leidde het slechts tot verhoogde devotie der gelovigen. Onder meer 

 legt Raphael's beroemde schilderij getiteld 'Het wonder van Bolsena' 

 hiervan getuigenis af. Niet minder zelden echter werd het verschijnsel 

 anders geinterpreteerd en werd 'de schuld' gezocht onder de ongelo- 

 vigen, in het bijzonder ook onder de Joodse bevolking. Bij herhaling 

 hebben deze bij honderden hiervoor op de brandstapel moeten boeten 

 en dit heeft Scheurlen verlokt tot de uitspraak, dat de zo onschuldige 

 wonderbacterie meer doden op haar geweten heeft dan menige voor 

 de mens pathogene microbe. Een in 1819 min of meer epidemisch 

 opgetreden rode verkleuring van uiteenlopende voedingsstoffen in 

 verschillende dorpen in de provincie Padua leidde tot een systematisch 

 onderzoek door verschillende Italiaanse geleerden, van wie Bizio de 

 eerste was, die overtuigend aantoonde, dat de roodkleuring het ge- 

 volg was van de ontwikkeling van een plantaardig organisme van zeer 

 geringe afmetingen. Sedert is het optreden der wonderbacterie prac- 

 tisch aan de sfeer van het bijgeloof onttrokken. 



De geschiedenis van de wonderbacterie leert, dat van een microbe 

 ook een niet te onderschatten psychische be'invloeding van de mens 

 kan uitgaan. Dat dit ook voor de ziekteverwekkende kiemen geldt en 

 dat deze dus naast de bewerking van de eerder besproken massale 

 effecten ook op de individuele menselijke psyche een blijvende stem- 

 pel kunnen drukken, zal voor ieder aannemelijk zijn, die kennis heeft 

 genomen van het voortreffelijke boek van Albert Camus 'La Peste', 

 dat terecht onder de Franse literaire productie uit de naoorlogse tijd 

 in sterke mate de aandacht heeft getrokken. Bij deze uitspraak dienen 

 wij in het oog te houden, dat wij hier het terrein van de fictie be- 

 treden en dat er van de zijde der medici en hygienisten zeker gegronde 

 critiek op Camus' schildering der pestepidemie en haar gevolgen kan 

 worden uitgeoefend. Aan de literaire waarde van het boek doet dit 

 evenwel niet af en dit temeer niet, omdat de schrijver ten voile de 



438 



