( '^>1 ) 



voor de mannen, die ze hebben geschreven, raaar ook voor 

 ons vaderland. Hiermede bedoel ik thans niet, dat zij ons 

 als in een spieg.-l doen zien, wat dit kleine land op het 

 gebied der boekdrukkunst in de eerste halve eeuw van haar 

 bestaan heeft voortgebracht ; neen, de genoemde twee werken 

 zelve zijn in liunne soort de eerste, die in eenig land het 

 licht hebben gezien. Tot verleden jaar waren zij zelfs de 

 eenige. In 1890 evenwel verscheen te Parijs het werk van 

 O. Thieury-Poux, » Premiers monuments de l'imprimerie 

 en France au XVe siècle", dat ongeveer voor Frankrijk 

 leverde, wat Holt kop meer dan twintig jaren vroeger voor 

 Nederland geleverd had. Daarentegen staan de »Annales" 

 van Campbell nog steeds zonder mededinger alleen. De tijd 

 zal moeten leeren, wanneer een ander land door een zijner 

 zonen begiftigd" zal worden met een even volledig en ver- 

 trouwbaar overzicht van hetgeen de palaeotypographie bin- 

 nen zijne grenzen heeft gewrocht. 



Men achte voor een land het bezit van zulk een werk 

 niet gering, en wane niet dat het alleen voor bibliotheca- 

 rissen en bibliophielen, of wel voornamelijk voor antiqua- 

 rische boekhandelaren nuttig kan wezen. Te recht heeft 

 Dr. Knuttel gezegd: »Het geldt hier een stuk beschavings- 

 geschiedenis" ■^'). De lijst van Nederlandsche steden, waar 

 in die dagen gedrukt werd; de namen der mannen, die er 

 drukten ; het grooter of kleiner aantal boeken, die hunne 

 pers verlieten, het geeft alles een beeld van een zeer be- 

 langrijken tak van nijverheid in Holland en Utrecht, Over- 

 ijsel en Gelderland, Brabant en Vlaanderen en andere ge- 

 westen. Maar vooral, de titels der boeken verhalen ons nu 

 nog, wat onze vaderen van vóór vier eeuwen lazen, en de 

 vele uitgaven van een zelfde boek vermelden ons, dat zulk 

 een boek veel werd gebruikt of byzonder was geliefd. Een 

 werk als de »Annales" is niet ongelijk aan den beschrij- 



») Levensheriché Dan Dr. M, F. A. G> Campbell^ t. a. p., blz. 285. 



4* 



