( 40 ) 



trok hij — wel wat voorbarig — het besluit, dat Veldener 

 ze in haar gehovjl iii de genoemde stad zou hebben opge- 

 kocht, en hierop bouwde hij dan verder de gissing, dat het 

 »Speculuni" niet te Haarlem, maar te Utrecht zou zijn 

 gedrukt. En indien het »Speculum", dan ook die gansche 

 rij van onmiskenbaar daarmede verwante oude drukwerken, 

 die men weleer aan Coster had toegeschreven. Hij ging 

 zelfs zóó ver, dat hij, zij het ook met een vraagteeken, bij 

 de titels van al deze werken in zijne »Annales" de woorden 

 voegde: » Prototypographie Néerlandaise. Utrecht?" *) 



Later, in 1880, kw^am eene onverwachte vondst hem niet 

 weinig in zijne meening versterken. De Utrechtsche bibli- 

 othecaris P. A. TiELE namelijk had in een foliant, afkomstig 

 uit het Regulierenklooster der stad en berustende in de 

 Universiteitsbibliotheek, een blad ontdekt van de >^ Singularia 

 juris" van Ludovicus de Roma, welk werk, evenals het 

 »Speculum" en andere boeken, tot de zoogenaamde Costeriana 

 beVioort. Ue Heer Tiele, aan wiens schei pen blik niet 

 licht iets ontging, bleef niet in gebreke, zijnen vriend 

 Campbell opmerkzaam te maken op den steun, dien dit blad 

 scheen te geven aan zijne bewering, dat de eerste boekdruk- 

 kerij te Utrecht moet zijn werkzaam geweest. Hoe toch 

 anders te verklaren, dat afval van die drukkerij zich in den 

 band van een aldaar gebonden boek bevindt f). 



En wederom waren eenige jaren voorbijgegaan, toen eene 

 dergelijke vondst nog al sterker naar Utrecht als de bakermat 

 der Nederlandsche boekdrukkunst scheen heen te wijzen. 



*) Zie bijv. Annales, N'\ 1, 30, 98—109, 405, 611-636, enz. 



f) Zie de Bibliographische Adcersaria, deei IV, blz. 199. — Op het 

 voorbeeld van den schrijver spreek ik hier van //afval der boekd ruk- 

 ker ij". Gold het mijne eigene meeuing, dan zou ik slechts van afval 

 der boekb i n d e r ij gewagen. Verder tocJi mag, strikt genomen, de 

 gevolgtrekking uit de feiten niet gaan, tenzij mocht kunnen bewezen 

 worden, dut de boekdrukkerij tevens de boekbinderij was. Vooral met 

 boeken, uit kloosters afkomstig, zooals het onderhavige, moet men voor- 

 zichtig zijn, wijl deze veelal in de kloosters zelve werden gebonden. 



